लेखक: space4knews

२२ जेठ, जुम्ला । यहाँका किसानहरू अहिले कालिमार्सी धानको रोपाइँमा व्यस्त हुन थालेका छन् । सबै आठ स्थानीय तहका किसानहरू अहिले मार्सी धान रोपाइँको काममा व्यस्त छन्। चन्दननाथ नगरपालिकाकी लक्ष्मी कुमाइँले बजारमा माग निकै बढेकाले मार्सीधान खेती प्रति आकर्षण बढेको जानकारी दिइन्। मार्सीधान विशेष गरी जुम्लामा मात्रै उत्पादन हुन्छ।

विश्वकै उच्च स्थलमा पर्ने पातारासी गाउँपालिकाको छुमचौरमा काली र रातो मार्सी धानको रोपाइँ सकिएको छ, गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष जनमाया रोकायाले बताइन्। जिल्लाका प्रसिद्ध चन्दननाथ र भैरवनाथ मन्दिरहरूको परिसरमा रहेको शेरा ज्युलो क्षेत्रमा पनि मार्सी रोपाइँ पूरा भएको चन्दननाथ भैरवनाथ गुठी व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ। जिल्लामा करिब दुई हजार ८८८ हेक्टरमा धान खेती गरिन्छ।

त्यस मध्ये करिब एक हजार ६८ हेक्टरमा जुम्ली मार्सी उत्पादन भइरहेको कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख रामभक्त अधिकारीले जानकारी दिए। गत वर्ष कात्तिकदेखि फागुन मसान्तसम्म करिब १७५ मेट्रिक टन जुम्ली मार्सीधान चामल जिल्ला बाहिर बिक्री भई तीन करोड ५० लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको उनले बताए। परम्परागत रूपमा निरन्तर हुँदै आएको जुम्ली मार्सीधान उत्पादनमा प्रविधिद्वारा सुधार गर्न सकिए यसको उपलब्धिमूलक बन्ने उनले विश्वास व्यक्त गरे। पछिल्लो समय कृषि अनुसन्धान केन्द्रले पनि जुम्ली मार्सीमा अनुसन्धान गरिरहेको छ। केन्द्रले चन्दननाथ–१ र ३ जातका धान रोप्न किसानलाई सिफारिस गरेको छ। यस्तै, अनुसन्धानबाट मार्सी–१८, २० र २२ जातका धान सिफारिस गर्न तयारी भइरहेको कृषि विकास कार्यालयका प्रमुख अधिकारीले बताए।

उपराष्ट्रपतिको कार्यालयका सचिव कृष्णहरि पुष्करले प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह ‘बालेन’लाई पठाएका एसएमएस र त्यसपछि प्रहरीले उनलाई सोधपुछ/नियन्त्रणमा राखेको विषयमा अहिले विभिन्न प्रतिक्रिया आइरहेका छन्। प्रधानमन्त्रीलाई पठाइएको मोबाइल सन्देशमा सचिव पुष्करले आफ्नो सेवानिवृत्ति नजिक आएको र मुख्यसचिव वा राजदूत पदका लागि इच्छुक रहेको उल्लेख गरेका छन्। उनले प्रधानमन्त्रीबाट मार्गदर्शन र आवश्यक सहयोगको अपेक्षा गरेका छन्। पुष्करले शाहलाई पठाएको सन्देशको पुष्टि बीबीसीले पनि गरेको छ।

सन्देशपछि उक्त विषयमा जानकारी लिन प्रहरीले पुष्करलाई सोधपुछ गरेको र गृह मन्त्रालयले भनेको छ कि उनलाई पक्राउ गरिएको छैन। तर पूर्व प्रशासनकर्मीहरूले यस्तो सन्देश पठाउने र प्रहरीले सोधपुछ गर्ने दुवै कार्य गलत भएको बताएका छन्। सचिव पुष्करसँग प्रतिक्रिया लिन सम्पर्क गर्ने प्रयासहरू सफल हुन सकेनन्।

सरकारले अध्यादेशमार्फत करिब १,६०० राजनीतिक नियुक्ति रद्द गरेपछि त्यस्ता पदहरूमा आवेदन आह्वान गरिएको छ। तीमध्ये राजदूत पदका लागि पनि खुला आवेदन मागिएको छ जुन नेपालमा पहिलो पटक भएको हो। पुष्करले सेवानिवृत्त हुन लागेको सन्देशमा लेखेका छन्, “सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यू नमस्कार, नेपाल सरकारका सचिवको कार्यकाल पाँच वर्षको हुन्छ। तपाईंको विशेष ध्यान भए मात्रै मुख्यसचिव पदका लागि सम्भावना छ। मेरो सेवानिवृत्ति आगामी असार २४ गते निश्चित छ। राजदूत पदका लागि विज्ञापन पनि पढें। यस मामिलामा तपाईंको जानकारी, मार्गदर्शन र आवश्यक सहयोगको विनम्र अनुरोध गर्दछु।”

यस सन्देशपछि बिहीबार प्रहरीले पुष्करलाई केही घण्टा नियन्त्रणमा राखेर छोडेको जानकारी आएको छ। गृहसचिव राजकुमार श्रेष्ठले भने पुष्टि गरेका छन् कि सचिव पुष्करलाई पक्राउ गरिएको छैन, केवल सोधपुछ गरिएको हो। उनले बताए, प्रहरीले सन्देशबारे बुझ्न बुलाएको हो। यस विषयमा गृहसचिव श्रेष्ठले भने: “प्रहरीले कानुन बमोजिम काम गर्ने हो। जुन किसिमले बाहिर आएको छ, त्यो सत्य होइन। कुनै पक्राउ पुर्जी जारी भएको वा पक्राउ गरिएको भने होइन। सामान्य विषयमा सोधपुछ मात्र गरिएको हो।”

कानून, न्याय तथा संसदीय मामिलामन्त्री सोविता गौतमले कानूनले समस्या अड्काउने मात्र नभई समाधान दिने भाष्य निर्माण गर्नुपर्नेमा जोड दिएकी छन्। मन्त्री गौतमले कानूनी मस्यौदाका लागि बाह्य परामर्शदाताको प्रयोग बन्द गरी कानून आयोगलाई सशक्त बनाइने बताएका छन्। साथै, नागरिकलाई कानून बुझाउन र मस्यौदामा प्रत्यक्ष सुझाव दिन सकिने नयाँ पोर्टल पनि सार्वजनिक गरिएको जानकारी उनले दिइन्। २२ जेठ, काठमाडौं।

मन्त्री गौतमले कानूनले काम अड्काउने भ्रम तोड्नुपर्ने उल्लेख गर्दै शनिबार राजधानीमा सुरु भएको दोस्रो कानून अधिकृत सम्मेलनलाई सम्बोधन गरिन्। उनले भनिन्, “कानूनले अड्काउने होइन, समाधान दिने भाष्य बनाउनुपर्नेछ। यसका लागि कानून अधिकृतहरूको भूमिका अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। न्याय सेवाभित्रको कानून समूह र कानून मन्त्रालय राज्य सत्ताको मष्तिष्क हो। केही समस्या आए पनि वा केही राम्रो काम गर्नु परे पनि कानूनसँग समन्वय गर्नुपर्छ। तथापि कहिलेकाहीँ नेताबाट सुन्छौं, ‘जे पनि कानूनमै अड्कियो।'”

मन्त्री गौतमले जनताको घरदैलोमा प्रत्यक्ष असर पर्ने वा नपर्ने प्रतिबिम्बित कानूनहरू तयार पार्ने, र कसैले समस्या भोग्न नपरोस् भन्ने उद्देश्यले नीतिगत काम कानून मन्त्रालयले गरिरहेको बताइन्। उनले कानूनी तर्जुमा बाह्य परामर्शदाताको माध्यमबाट गर्ने परम्परालाई अन्त्य गरी कानून आयोगलाई सशक्त बनाएर सबै मस्यौदा तयार गरिने बताए। आफ्नो नेतृत्वमा कानून मन्त्रालयलाई सुसंगठित, अनुशासित र ओजिलो बनाउन कर्मचारीको लगनशीलता र सुझाव आवश्यक रहेको पनि उल्लेख गरिन्।

“कानूनले काम अड्कायो होइन, समाधान दियो भन्ने भाष्य हाम्रो समाजमा स्थापित होस्। सबै मन्त्रालयमा कानूनले सहयोग गर्यो, बाटो दियो र उपाय दियो भनेर विज्ञप्ति तयार पार्नु तपाईंहरूको जिम्मेवारी हो र यसरी नै काम गर्नुस्। यसले देशलाई सकारात्मक मार्गमा लैजान्छ,” उनले भनिन्। मन्त्री गौतमले कानून निर्माणको क्रममा आफूलाई देखिएका समस्याहरुलाई जिम्मेवार कर्मचारीको रूपमा वरिष्ठ कर्मचारीहरूमा राख्न सुझाव दिइन्।

त्यसैगरी, मन्त्री गौतमले नागरिकहरूलाई कानूनबारे सचेत बनाउने तथा नयाँ कानून निर्माणमा जनप्रतिनिधित्व र प्रत्यक्ष सहभागिता सुनिश्चित गर्ने योजना रहेको जानकारी दिइन्। उनले भनिन्, “जनतासँग प्रत्यक्ष रूपमा कुनै न कुनै रूपमा जोडिनुपर्छ। कानूनले निर्देशित गरिरहेको कुरा जनताले जान्नुपर्छ र त्यसमा सहभागी हुन पाउनु आवश्यक छ। जनताले आफ्ना सुझावहरू दिने ठाउँ खोजिरहेका छन् र त्यसको लागि हामीले दुई थिममा आधारित एउटा पोर्टल कानून मन्त्रालयमा सार्वजनिक गरेका छौं जसले सहभागिता सुनिश्चित गर्दछ।”

‘बाँच्ने सम्भावना छैन जस्तो लाग्थ्यो’: सगरमाथामा छदिनसम्म सम्पर्कविहीन भएपछि फेला परेका दावा शेर्पासँगको कुराकानी। सातौँ दिनमा पथप्रदर्शक दावा शेर्पा सगरमाथामा सम्पर्कविहीन भएका थिए। उनले आफूले बाँच्ने आशा लगभग हराइसकेको भएता पनि चकलेट र हिमसँग जीवन जोगाउन सफल भएको बताएका छन्। बिहीबार हेलिकप्टरमार्फत् उद्धार गरी काठमाण्डौंको एउटा अस्पतालमा लगिएको थियो। शुक्रबार अस्पताल पुगेर शेर्पा र उनकी पत्नीलाई भेटेर गरिएको यस भिडियो संवाद हेर्नुहोस्।

गुल्मीको रेसुङ्गा नगरपालिका–४ रैदीमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सांसदहरू सागर ढकाल र सुशान्त वैदिक सवार गाडी दुर्घटनामा परेको छ। सांसद ढकालका अनुसार, दुर्घटनामा परेका सांसदहरू ढकाल, वैदिक र आरपी महतो सबै सुरक्षित छन् भने गाडीमा सामान्य क्षति भएको छ।

२२ जेठ, गुल्मी। रास्वपा पार्टीका सांसदहरूले सवार गाडी गुल्मीमा दुर्घटना भएको छ। गुल्मीको रेसुङ्गा नगरपालिका–४ रैदीस्थित तम्घास–बुर्तिबाङ सडक खण्डमा शुक्रबार साँझ सांसदहरू सागर ढकाल र सुशान्त वैदिक सवार गाडी दुर्घटनामा परेको घोषणा सांसद ढकालले गरेका छन्। उनले तीनै जना ठिक रहेको तथा गाडीमा सामान्य क्षति भएको बताएका छन्।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय गुल्मीका अनुसार, बाग्लुङबाट तम्घास तर्फ आउँदै गरेको बा.प्र.-०१-०२९ च ७३४३ नम्बरको कार साँझ करिब ५:४० बजे दुर्घटनामा परेको हो।

क्यान्सर रोगको उपचारमा आवश्यक केही औषधिहरूको अभावको समस्यालाई तत्काल र दीर्घकालीन रुपमा समाधान गर्न के उपाय अपनाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले निरन्तर छलफल गरिरहेको जनाएको छ। अस्पताल जानेलाई उपचार दिने चिकित्सकदेखि क्यान्सर क्षेत्रमा काम गर्ने संस्थाहरूले आजकाल बजारमा औषधि अभावको समस्या निकै गहिरिएको बताएका छन्। सरकारले ११ वर्षअघिदेखि तोकेको मूल्य जस्ताको तस्तै रहेको र औषधिको मूल्यबृद्धिका कारण व्यवसायीहरूले आपूर्ति गर्न नसकेको बताए। सरकारले सन् २०७२ साल जेठ २१ गते तोकेको निर्णयअनुसार अभाव भएका यी औषधिहरूको मूल्य निर्धारण गरेको थियो। अहिले अभाव देखिएको कार्बोप्लाटिन ४५० एमजीको ४,१३१ रुपैयाँ, सिस्प्लाटिन ५० एमजीको ५३२ रुपैयाँ र अक्सालिप्लाटिन ५० एमजीको ४,०३६ रुपैयाँ मूल्य निर्धारण गरिएको थियो। तर प्लाटिन र अन्य कच्चा पदार्थको मूल्य अत्यधिक बढेको हुँदा मूल्य समायोजन नहुँदा आपूर्तिकर्ताहरूले ल्याउन नसकेको गुनासो गर्दै आएका छन्।

वृद्धो समस्याबारे बोल्दै वीर अस्पतालका वरिष्ठ क्यान्सर विशेषज्ञ प्राध्यापक डाक्टर सन्ध्या चापागाईँले बिरामीहरूले क्यान्सरको उपचारमा आवश्यक औषधि अभाव भोग्न थालेको करिब डेढ महिनादेखि बढ्दो समस्या भएको बताइन्। उनले भनिन्, “मुख्य समस्या अहिले कार्बोप्लाटिन, सिस्प्लाटिन र अक्सालिप्लाटिनजस्ता औषधिको अभावकै कारण हो, जुन निको हुने क्यान्सरका उपचारमा अत्यावश्यक छन्।” डाक्टर चापागाईँले थपिन्, “निको हुन सक्ने क्यान्सरको औषधि अभावका कारण उपचार गर्न नसक्दा बिरामीलाई कस्तो पीडा हुन्छ? किनभने मानिसलाई खाना खाने इच्छा हुन्छ तर पानी मात्र खान भनिएको जस्तो छ।”

उपचारका लागि आवश्यक औषधि खोज्न बिरामीका आफन्तहरूले विभिन्न औषधि पसलमा धावा बोल्दैछन्, तर पछिल्ला दिनमा उपलब्धता कम भएको डाक्टर चापागाईँले जनाइन्। नेपाल अर्बुद रोग निवारण संस्थाले पनि हालै आफ्नो कार्यालयमा सहयोगको लागि आउने क्यान्सर बिरामीका आफन्तहरू तीव्रस्तरले बढेको जनाएको छ। संस्थाका महासचिव दीपेन्द्र बान्तवाले भने, “बिरामीहरूले औषधि अभावका कारण भारत जानुपर्ने अवस्था भएको बताएका छन्।” उनले थपे, “सरकारले यस क्षेत्रमा कुनै पहल गरेको देखिँदैन, बिरामीहरू भारत जानुपर्छ, टिकट छुट गरिदिनुपर्ने जस्ता माग राख्छन्।”

औषधि निर्माणमा आवश्यक कच्चा पदार्थको मूल्य वृद्धि हुँदा औषधिको मूल्यसमेत बढेको हुँदा सरकारले मूल्य समायोजन गर्नुपर्ने सुझाब डाक्टर चापागाईँले दिएकी छन्। यस सम्बन्धमा मन्त्रालयमा पनि व्यवसायीहरूबाट विभिन्न गुनासो आएपछि उनीहरूका बीच समस्या समाधानका लागि दैनिक छलफल भइरहेको स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयले जनाएको छ। मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डाक्टर समीरकुमार अधिकारीले भने, “कच्चा पदार्थको मूल्य बढेको, तोकिएको न्यूनतम मूल्यमा बजारमा औषधि ल्याउन नसक्ने व्यवसायीहरूको भनाइ छ, साथै विदेशी मुद्रा सटही दरको परिवर्तन पनि छ।”

“हामी विभिन्न पक्षका विचारहरू लिएर मूल्य तोक्ने निर्णयले मात्र नभई अन्य विकल्पहरूमार्फत पनि औषधि व्यवस्थापन विभाग र अन्य निकायसँग छलफल गरिरहेका छौं।” यसअघि पनि औषधि अभाव उठ्दा मन्त्रालयले व्यवसायीहरूलाई कम नाफामा उपलब्ध गराउन भनिसकेको थियो, तर त्यसरी लामो समय टिक्न नसक्ने भन्दै अहिले फेरि अभाव देखिएको छ। त्यसैले बिरामीलाई सहज पहुँच गराउन क्यान्सर क्षेत्रमा कार्यरत राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय संस्था तथा मित्रराष्ट्रहरूसँग सहयोगका विकल्पको खोजी भइरहेको छ, सहप्रवक्ता अधिकारीले बताए। “मित्रराष्ट्रसँग औषधि मूल्य र आपूर्तिमा सहजता प्रदान गर्ने विषयमा पनि छलफल भइरहेको छ,” उनले भने। “तात्कालिक निर्णयभन्दा दीर्घकालीन समाधानतर्फ ध्यान दिँदै काम भइरहेको छ।” नेपालमा क्यान्सर उपचारका औषधि प्रायः भारत र त्यसपछि बङ्गलादेशबाट आयात गरिन्छ, अधिकारीहरूले बताए।

समाचार अनुसार, सीमा विवादको विरोधमा भारतीय दूतावास क्षेत्रबाट पक्राउ परेका जेनजी युवाहरूलाई प्रहरी वृत्त सोह्रखुट्टेमा राखिएको छ। राष्ट्रिय जेनजी नागरिक अभियानले पूर्वगृहमन्त्री तथा सांसद सुधन गुरुङमाथि हिरासतमा पुगेर युवाहरूलाई धम्की दिएको आरोप लगाएको छ। जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका प्रवक्ता पवनकुमार भट्टराईले सांसद गुरुङ हिरासतमा रहेका युवाहरूलाई भेट्न सोह्रखुट्टे वृत्त पुगेको पुष्टि गरेका छन्। २२ जेठ, काठमाडौं।

सीमा विवादको विषयमा आन्दोलन गर्दै भारतीय दूतावास घेर्न पुगेका केही युवाहरूलाई २० जेठमा प्रहरीले पक्राउ गर्‍यो। लैनचौरस्थित दूतावास क्षेत्रबाट पक्राउ परेकाहरूलाई प्रहरी वृत्त सोह्रखुट्टेमा राखियो। तर, त्यहाँ राखिएका जेनजी युवाहरूलाई पूर्वगृहमन्त्री तथा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सांसद सुधन गुरुङले हिरासतमै पुगेर धम्की दिएको आरोप जेनजीहरूले लगाएका छन्। राष्ट्रिय जेनजी नागरिक अभियानले बिहीबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै हिरासतमा सुधनले दुर्व्यवहार गरेको दाबी गरेका छन्।

‘शान्तिपूर्ण रूपमा पम्पलेट प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले हामी भारतीय दूतावास नजिक पुगेका थियौं। तर कार्यक्रम सुरु हुनुअघि नै प्रहरीले बल प्रयोग गरी चार जना जेनजी अभियन्ता अजय सोडारी, प्रकाश बम, सुजन पौडेल र स्तुल जेम्स नेपालीलाई नियन्त्रणमा लिई सोह्रखुट्टेमा राख्यो। हिरासतमा राखिएको एक घण्टापछि सुधन गुरुङ दलबलसहित थुनुवा कक्षमा प्रवेश गरी हामीसँग अस्वाभाविक, अमर्यादित दबाबमूलक व्यवहार गर्नुभयो,’ विज्ञप्तिमा उल्लेख छ।

जेनजीहरूले भनेका छन् कि उनले थप धम्की पनि दिएका थिए। ‘तपाईंहरू कोबाट परिचालित हुनुहुन्छ, यो अन्तिम मौका हो। अब सरकार र प्रहरीले समाते भने छोड्दैनौं। सरकारविरुद्ध बोल्न बन्द गर्नुस्,’ भन्दै मानसिक दबाब सिर्जना गर्ने र थर्काउने प्रयास भएको दाबी गरिएको छ। प्रहरी हिरासतमा रहेका व्यक्तिलाई अनधिकृत व्यक्ति गएर धम्क्याउनु गम्भीर विषय हो र यस घटनाको छानबिन हुनुपर्ने माग गरिएको छ।

जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसपी तथा प्रवक्ता पवनकुमार भट्टराईले सुधन गुरुङ त्यहाँ पुगेको पुष्टि गरेका छन्। ‘उहाँ (सुधन गुरुङ) त्यहाँ पुग्नु भएको हो। जेनजी भाइहरूलाई त्यहाँ राखिएको छ भनेपछि उहाँ भेट्न जानु भएको रहेछ,’ एसपी भट्टराईले भने। प्रहरी वृत्त सोह्रखुट्टेमा सुधन गुरुङ पुगेको पुष्टि भए पनि त्यहाँ गएर उनले जेनजीहरूलाई धम्क्याएको हुन् या होइनन् भन्नेबारे प्रहरीले औपचारिक रूपमा केही बताएको छैन।

स्रोतका अनुसार, सुधनले जेनजीहरूलाई भेटेर केही समय बिताएका थिए, तर धम्की दिएकोबारे केही जानकारी छैन। पूर्वमन्त्री सुधनसँग बुझ्न खोजे पनि सम्पर्क हुन सकेन। प्रहरीले भनेको छ कि उनले जेनजीलाई भेट्न हिरासतमा पुगेर केहीबेर कुराकानी गरेको पुष्टि भएको छ।