लेखक: space4knews

समाचार सारांशः इरानी राष्ट्रपति मसूद पेजेस्कियानले आफ्नो देशले आफ्नो अधिकारको रक्षा गर्ने र कुनै धम्कीसामु पछि हट्ने छैन भनी स्पष्ट पारेका छन्। लेबनानका लागि अमेरिकी राजदूत मिशेल इसाले राष्ट्रपति ट्रम्प र इजरायलका प्रधानमन्त्री नेतन्याहूबीच लेबनान सम्बन्धी मतभेद रहेको दाबी गरेका छन्। इरान र इजरायलबीच द्वन्द्व बढ्ने आशङ्काका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य वृद्धि भएको छ। २६ जेठ, काठमाडौं।

इरानका राष्ट्रपति मसूद पेजेस्कियानले आफ्नो देशको सबैभन्दा ठूलो प्राथमिकता राष्ट्रिय सुरक्षा र जनताको शान्ति रहेको बताएका छन्। सामाजिक सञ्जालमा जारी गरेको विज्ञप्तिमा उनले भनेका छन् कि, इरानले आफ्नो अधिकारको दृढतापूर्वक रक्षा गर्नेछ र कुनै पनि धम्कीसामु पछि हट्ने छैन। राष्ट्रपति पेजेस्कियानले देशको सुरक्षा मात्र होइन वार्तामा पनि इरान संलग्न रहेको उल्लेख गर्दै न त सुरक्षा तयारीमा कुनै कमी आएको छ न त वार्ताको मार्ग बन्द गरिएको छ।

यसअघि इरानले चेतावनी दिँदै यदि इजरायलले आफ्ना कारबाही जारी राख्यो वा दक्षिणी लेबनानमा पुनः आक्रमण गर्‍यो भने कडा जवाफ दिने जनाएको थियो। प्रतिवेदनअनुसार अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले इजरायलका प्रधानमन्त्री नेतन्याहूलाई इरानमाथि प्रतिशोधी कारबाही रोक्न भनेका थिए। यसले अमेरिका र इजरायलबीच मतभेद देखाएको छ। तर ट्रम्पले भनेका छन् कि इरानसँग हुने सम्झौता नेतन्याहूले अनिवार्य रूपमा स्वीकार गर्नुपर्नेछ।

लेबनानका लागि अमेरिकी राजदूत मिशेल इसाले भनेका छन् कि राष्ट्रपति ट्रम्प र इजरायलका प्रधानमन्त्री नेतन्याहूबीच लेबनान समस्या सम्बन्धी मतभेद छन्। इसाका अनुसार अमेरिका यो द्वन्द्व थप नबढोस् चाहन्छ र त्यसका लागि लेबनान विषयमा ट्रम्प र नेतन्याहूबीच ‘लगभग बहस नै भएको थियो’। यसले संकेत गर्छ कि अमेरिका क्षेत्रीय तनाव घटाउन चाहन्छ, तर इजरायलको कारबाहीलाई लिएर मतभेदहरू छन्।

तेलको मूल्य वृद्धि इरान र इजरायलबीच द्वन्द्व बढ्ने आशंका र आगामी तनावका कारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा वृद्धि भएको छ। लगानीकर्ताहरू मध्यपूर्वमा तनाव बढे तेलको आपूर्ति प्रभावित हुने चिन्तामा छन्। अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ब्रेन्ट क्रुड तेल ९४.३८ डलर र डब्ल्यूटीआई क्रुड तेल ९१.४१ डलर प्रति ब्यारेलमा कारोबार भइरहेको छ। यद्यपि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पको अपिलपछि दुवै पक्षले आक्रमण रोक्ने सहमति जनाए पनि पछिल्ला अभिव्यक्तिहरूले सैन्य कारबाही पूर्णरूपमा समाप्त नभएको देखाउँछन्, जसले तेल बजारमा अनिश्चितता ल्याएको छ। अमेरिका र इरानबीच जारी वार्ता जुन महिनाको अन्त्यतिर कुनै न कुनै निष्कर्षमा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। संयुक्त राष्ट्रमा इरानका राजदूत अमिर सईद इरावानीले दुई देशबीच वार्ता जारी रहेको र समाधान खोज्ने प्रयास भइरहेको बताएका छन्। (एजेन्सीहरूको सहकार्यमा)

२६ जेठ, काठमाडौं। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) ले चिनियाँ कम्पनीहरू अलीबाबा, बीवाईडी र बाइडुलाई चीनको सेनालाई सहयोग गर्ने कम्पनीको रुपमा कालोसूचीमा राखेको छ। सोमबार सार्वजनिक गरिएको अद्यावधिक कालो सूचीमा यी कम्पनीहरू समावेश छन्। वासिङ्टनस्थित चिनियाँ दूतावासले पेन्टागनको यस निर्णयलाई ‘भेदभावपूर्ण र गलत अभ्यास’ भन्दै आलोचना गरेको छ। दूतावासका प्रवक्ताले भनेका छन्, ‘विदेशमा व्यवसाय गर्ने चिनियाँ कम्पनीहरूले सम्बन्धित देशका कानून र नियमहरू कडाइका साथ पालना गरेका छन्। अमेरिकाले आफ्नो गलत अभ्यास रोक्नुपर्छ र चिनियाँ कम्पनीहरूका लागि निष्पक्ष, न्यायसंगत र भेदभावरहित वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।’

चीनको सबैभन्दा ठूलो इ–कमर्स कम्पनी अलीबाबाले आफूलाई कालोसूचीमा राख्नुको कुनै आधार नरहेको भन्दै त्यसको विरुद्ध ‘कानुनी उपाय’ अपनाउने प्रतिक्रिया दिएको छ। कम्पनीका प्रवक्ताले भनेका छन्, ‘अलीबाबा न त चिनियाँ सैन्य कम्पनी हो, न त कुनै सैन्य–नागरिक एकीकरण रणनीतिको भाग हो। हाम्रो कम्पनीबारे गलत चित्रण गर्ने प्रयासविरुद्ध हामी उपलब्ध सबै कानुनी उपायहरू अपनाउनेछौँ।’ त्यस्तै, बीवाईडी र बाइडुले हालसम्म कुनै प्रतिक्रिया दिएका छैनन्।

पेन्टागनले हरेक वर्ष अद्यावधिक गर्ने ‘चिनियाँ सैन्य कम्पनीहरू’को सूचीमा अहिले १८८ कम्पनीहरू छन्, जुन संख्या सन् २०२५ मा १३४ थियो। पेन्टागनका अनुसार चिनियाँ सैन्य कम्पनी भन्नाले ती कम्पनीहरूलाई जनाउँछ जुन चिनियाँ सेनाको स्वामित्व वा नियन्त्रणमा छन् वा चीनको सैन्य–नागरिक एकीकरण रणनीतिमा सहयोग पुर्‍याउँछन्। अद्यावधिक सूचीमा पेन्टागनले उल्लेख गरेको छ कि अलीबाबा, बीवाईडी र बाइडुले चीनको राज्य स्वामित्वको सम्पत्ति सुपरिवेक्षण तथा प्रशासन आयोग र उद्योग तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालयसँगको सम्बन्धमार्फत चीनको सैन्य विकासमा सहयोग गरिरहेको दाबी गरिएको छ।

२६ जेठ, काठमाडौं। फिलिपिन्सको मिन्डानाओ टापु वरपर सोमबार ७.८ म्याग्निच्युडको शक्तिशाली भूकम्प आएको छ जसका कारण कम्तीमा ३५ जनाको मृत्यु र २०० भन्दा बढी घाइते भएका छन्। अधिकांश मानवीय क्षति भवन भत्किनु र पहिरोको कारण भएको एपी समाचार एजेन्सीले जनाएको छ। साराङ्गानी प्रान्तको ग्लान नगरपालिकामा पहिरोले गर्दा १३ जनाको मृत्यु भएको हो भने प्रान्तीय विपद् व्यवस्थापन अधिकारी रेने पुन्जालानका अनुसार साराङ्गानीमै थप चार जनाको मृत्यु भएको छ। अधिकारीहरूले भनेका छन् कि साराङ्गानी क्षेत्रको पहिरो बाहेक अधिकांश मृत्यु भवनहरूका भग्नावशेषमा च्यापिएर भएको हो।

दक्षिणी प्रान्तहरू साउथ कोटाबाटो, दाभाओ ओक्सिडेन्टल र बालुट टापुमा मस्जिद लगायत अन्य संरचनाहरू क्षतिग्रस्त भएका छन्। मनिलास्थित डीजेडआरएच रेडियो नेटवर्कका अनुसार उनका प्रादेशिक कार्यालय रहेको चारतले व्यावसायिक भवन आंशिक रूपमा भत्किएको छ, यद्यपि सबै कर्मचारीहरू सुरक्षित रूपमा बाहिर निस्कन सफल भएका थिए। भूकम्पको केन्द्रबिन्दु मिन्डानाओको नजिक समुद्रमा रहेको थियो र यसले ३३ किलोमिटर गहिराइमा असर पुर्‍याएको छ, जसका कारण थप क्षति हुनसक्ने खतरा छ।

फिलिपिन्स ज्वालामुखी तथा भूकम्प विज्ञान संस्थानका निर्देशक तेरेसितो बाकोल्कोलका अनुसार यो सन् २०२६ को सबैभन्दा शक्तिशाली भूकम्प हो। उनले क्षतिग्रस्त भवनहरू अझ भत्किन सक्ने भएकाले सचेत रहन आग्रह गरेका छन्। जनरल सान्तोस शहर सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र हो, जहाँ धेरै कम उचाइका भवनहरू भत्किएका छन्। यहाँ ७ लाखभन्दा बढी जनसंख्या हुने यस शहरमा कम्तीमा चार जना व्यक्तिहरू बेपत्ता छन्। सुपरमार्केट, गोदाम, विद्यालय र अन्य क्षतिग्रस्त भवनहरूमा मान्छे फसेको आशंकामा उद्धार कार्य जारी छ।

भूकम्पका कारण जनरल सान्तोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको छ भने १७ वटा आन्तरिक उडान रद्द गरिएको छ। राष्ट्रपति फर्डिनान्ड मार्कोसले प्रभावित क्षेत्रभित्रका विद्यालयहरू बन्द गर्न र विपद् व्यवस्थापन निकायलाई तत्काल उद्धार र राहत कार्यमा प्रभावकारी रूपमा परिचालित हुन निर्देशन दिएका छन्। ‘राष्ट्रिय सरकार सक्रिय छ,’ उनले भने, ‘हामी मिन्डानाओलाई एक्लै छोड्ने छैनौं।’ भूकम्पपछि करिब १ मिटर (३ फिट) अग्लो सुनामीको छालले तटीय क्षेत्रहरूमा प्रभाव पुर्‍याएको थियो। जाम्बोआङ्गा डेल सुर प्रान्तको एक तटीय गाउँमा सुनामीले खम्बामाथि बनाइएका ६ वटा घरमा क्षति पुर्‍याएको छ।

दक्षिणी तटीय क्षेत्रका केही गाउँहरूमा सुनामीले पनि ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। इन्डोनेसिया, पलाउ र जापानको दक्षिणी भागसम्म पनि साना सुनामी छालहरू नापिएका थिए। प्रारम्भमा तीन मिटरसम्म सुनामी आउन सक्ने चेतावनी दिइएको थियो, तर त्यसलाई पछि हटाइएको छ। प्रशान्त महासागर सुनामी चेतावनी केन्द्रले भूकम्प आएको करिब पाँच घण्टापछि सुनामीको जोखिम टरेको जानकारी दिएको थियो। त्यसपछिको समयमा फिलिपिन्स सरकारले मध्याह्नपछि सुनामी चेतावनी हटाएको थियो।

फिलिपिन्सलाई सहयोग गर्न विभिन्न राष्ट्रहरू प्रतिबद्ध भएका छन्। अमेरिकाले मनिलासँग समन्वय गर्दै आवश्यक परे उद्धार तथा राहत कार्यमा सहयोगका लागि तयार रहेको जनाएको छ। फ्रान्स, जापान र न्युजिल्यान्डले पनि सहयोगका लागि प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। फिलिपिन्स प्रशान्त महासागरको ‘रिङ अफ फायर’ क्षेत्रमा पर्दछ, जुन भूकम्प र ज्वालामुखी विस्फोटका लागि प्रसिद्ध छ। साथै, हरेक वर्ष लगभग २० वटा आँधी र तूफानले देशलाई प्रभावित गर्ने भएकाले यो देश विश्वकै सबैभन्दा बढी प्राकृतिक विपत्तिको जोखिममा पर्ने मुलुकहरू मध्ये एक हो।

समाचार सारांश सम्पादकीय समीक्षा पश्चात्। कक्रोच जनता पार्टीका संस्थापक अभिजित दीपकेले भारतका शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग गर्दै देशव्यापी प्रदर्शन गर्ने चेतावनी दिएका छन्। भारतीय सर्वोच्च अदालतका न्यायाधीश सूर्यकान्तको टिप्पणीपछि सामाजिक सञ्जालमा सुरु भएको व्यङ्ग्यात्मक अभियानबाट यो पार्टीको उदय भएको हो। रोजगारी र शिक्षाको विषय उठाएको यस अभियानको सदस्यताका लागि २ लाखभन्दा बढी मानिसले आफ्नो नाम दर्ता गराइसकेका छन्। २५ जेठ, काठमाडौं। कक्रोच जनता पार्टी (सीजेपी) का संस्थापक अभिजित दीपकेले भारतका शिक्षामन्त्री धर्मेन्द्र प्रधानको राजीनामा माग्दै देशभरका विभिन्न सहरहरूमा युवाहरूसहित प्रदर्शन गर्ने बताएका छन्। दीपकेले एक भिडियो सन्देश जारी गर्दै यदि आगामी शनिबारसम्म पनि धर्मेन्द्र प्रधानले राजीनामा नदिएमा देशभरका युवाहरूलाई संगठित गरेर दिल्लीमा विशाल विरोध प्रदर्शन गर्ने चेतावनी दिएका छन्। यसअघि शनिबार सीजेपीले दिल्लीको जन्तरमन्तरमा विरोध प्रदर्शन गरेको थियो। अत्यधिक गर्मीका बाबजुद पनि सयौँ युवाहरू सहभागी भएका थिए। शिक्षा, रोजगारी र पेपर लीकको मुद्दालाई लिएर अचानक अभिजित दीपके कसरि धेरै युवाहरूको आवाज बनेका छन्, यो नै चर्चा को विषय बनेको छ। दीपकेले मिडियासँगको ताजा कुराकानीमा भने यदि धर्मेन्द्र प्रधानले आफूले राजीनामा नदिए प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले उनलाई पदबाट हटाउनुपर्ने माग गरेका छन्। दीपकेले जन्तरमन्तरमा भने, ‘मात्र एक-दुई दिनभित्र लाखौं विद्यार्थीहरू हामीसँग जोडिनेछन्। कक्रोच जनता पार्टी कुनै पूर्व योजना अनुरुप खोलिएको पार्टी होइन। यो त सरकारले निराश प्रत्येक विद्यार्थीको आवाज हो।’ उनले थपे, ‘विगत १०-१२ वर्षदेखि सरकारले हामीलाई हिन्दू-मुस्लिमको राजनीतिमा फसाएर राखेको छ, यसले कसलाई फाइदा भयो? के हिन्दू-मुस्लिम राजनीति गरेर देशमा कसैले रोजगारी पाए?’ अभिजित दीपके को हुन्? पार्टी गठन गरेपछि अभिजित दीपके भारतको राजनीतिक परिप्रेक्ष्यमा चर्चित व्यक्ति बनेका छन्। यद्यपि उनले आधिकारिक रुपमा कुनै पार्टी दर्ता गरेको बताएका छैनन्। दीपके मिम र सामाजिक मिडियामा व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा सुरु गरिएको अभियानबाट चर्चामा आएका हुन्। ३० वर्षका अभिजित दीपके मूल रूपमा महाराष्ट्रको छत्रपति सम्भाजी नगरका निवासी हुन्। उनी विगत दुई वर्षदेखि अमेरिकामा बस्दै आएका छन्। बीबीसी मराठीसँगको कुराकानीमा, दीपकेले पुणेबाट स्नातक गरेको उल्लेख गरेका थिए। उनी करिब तीन वर्षसम्म आम आदमी पार्टी (आप) मा पनि आबद्ध थिए, जहाँ पार्टीको कम्युनिकेसन टोलीसँग काम गरेका थिए। दीपकेले भने, ‘मैले केही समय उनीहरूसँग काम गरेँ, त्यसपछि मलाई अझै पढ्नुपर्ने महसुस भयो र म घरमै बसेर मास्टर्सको तयारी गर्न थालें। पछि मलाई बोस्टन युनिभर्सिटीबाट बोलाइयो।’ अभिजित दीपकेले बोस्टन युनिभर्सिटीबाट पब्लिक रिलेसन्समा स्नातकोत्तर तहको पढाइ पूरा गरेका छन्। अंग्रेजी अखबार ‘द हिन्दू’ अनुसार, अभिजितले २०२० देखि २०२३ सम्म ‘आप’को सोसल मिडिया टोलीमा काम गरेका थिए। आम आदमी पार्टीका एक स्रोतले जानकारी दिएका छन् कि दीपके पार्टीको मुम्बई टोलीमा थिए र २०२३ मा छत्रपति सम्भाजी नगर फर्किएका थिए। दीपकेले भने, ‘म उनीहरूको स्वास्थ्य र शिक्षा क्षेत्रका कामहरूबाट प्रभावित थिएँ। यो भारतीय राजनीतिमा पहिलोपटक केही नवीन कुरा थियो, जस्तै आजको कक्रोच जनता पार्टी। मैले केही समय उनीहरूसँग काम गरेँ, त्यसपछि थप पढ्नुपर्ने महसुस भयो र म घरमै बसेर मास्टर्सका लागि तयारी गर्ने निर्णय गरेँ।’ सीजेपी बनाउनुअघि के गर्दै थिए? पार्टी गठन गर्नुअघि पनि दीपके सामाजिक मिडियामा सक्रिय थिए। उनको राजनीतिक दृष्टिकोण बुझ्नका लागि उनको पुराना पोस्टहरू एक्स (पछिल्लो ट्विटर) मा हेर्न सकिन्छ। उनी प्रायः आम आदमी पार्टीका संयोजक अरविन्द केजरीवालसँग सम्बन्धित विषयहरू सेयर गर्दा देखिन्छन्। सामाजिक मिडियामा अभिजित प्रस्ट रूपमा केजरीवालको पक्षमा उभिएको देखिन्छ र भारतीय आम नागरिकका मुद्दामा आफ्नो विचार व्यक्त गर्छन्। नेशनल एलिजिबिलिटी कम इन्ट्रान्स टेस्ट (नीट) को प्रश्नपत्र लीक र त्यसपछि विद्यार्थीहरूले ज्यान गुमाएको विषयमा उनले धेरै पोस्टहरू सेयर गरेका छन्। यो बाहेक, पेट्रोल र डिजेलको मूल्य वृद्धिमा पनि उनले टिप्पणी गरेका छन्। भारत-अमेरिका ट्रेड डिलमा समेत प्रश्न उठाएका छन्। भारतका प्रमुख निर्वाचन आयुक्त ज्ञानेस कुमारप्रति पनि टिप्पणी गरेका छन्। हालैका दिनहरूमा गरिएको धेरै पोस्टमा दीपकेले मोदी सरकार र भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) माथि निशाना साधेका छन्। चाहे त्यो भारत-अमेरिका व्यापार सम्झौता होस् या पश्चिम बंगाल चुनावमा भाजपा नेताहरूले खाना खाँदै गरेको तस्वीरको विषय। उनीसँग सम्बन्धित एक पोस्टमा उनले क्षेत्रीय दलहरूले भाजपालाई सन् २०२४ को लोकसभा चुनावमा स्पष्ट बहुमत पाउनबाट रोक्न खोजेको आरोप समेत लगाएका छन् र अब ती दलहरू एक एक गरी अन्त्य गरिने बताएका छन्। कसरि सुरु भयो सीजेपीको यात्रा? दीपकेको सीजेपीको यात्रा व्यङ्ग्यात्मक र रमाइलो शैलीमा शुरु भएको थियो। यो पार्टी भारतका प्रधानन्यायाधीश सूर्यकान्तको एक टिप्पणीले उत्पन्न भएको थियो। न्यायाधीश सूर्यकान्तले बेरोजगार युवाहरूलाई ‘ककरोच’ (साङ्लो) र परजीवी भनेको बुझिँदै धेरैले विरोध गरेका थिए। पछाडि सूर्यकान्तले स्पष्ट पारे कि उनले त्यो टिप्पणी नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रको विषयमा गरेको हो र सञ्चार माध्यमले गलत व्याख्या गरेको दाबी पनि गरेका थिए। यद्यपि, न्यायाधीश सूर्यकान्तको बयानपछि सामाजिक मिडियामा व्यङ्ग्यात्मक अभियान सुरु भयो जसको केन्द्रमा अभिजित दीपकेको कक्रोच जनता पार्टी (सीजेपी) रह्यो। अहिले यो नाममा वेबसाइट पनि बनेको छ र इन्स्टाग्राममा २ करोड २० लाखभन्दा बढी फलोअर्स छन्। दुई लाखभन्दा बढी मानिसहरूले वेबसाइटमार्फत सदस्यता लिएर नाम दर्ता गराइसकेका छन्। भारतका ‘जेनजी’ विश्वकै सबैभन्दा ठूलो युवा जनसंख्यामा भारतीय युवा पर्दछन्। करिब १ अर्ब ४० करोड जनसंख्यामा आधा भन्दा बढी ३० वर्ष मुनिका छन्। तर, औपचारिक राजनीतिमा युवाहरूको सहभागिता सीमित छ। दीपकको बुझाइमा, ‘लोग निराश छन् किनभने उनीहरूलाई आफ्नो कुरा सुनुवाई हुँदैन वा सही प्रतिनिधित्व पाइँदैन भन्ने लाग्छ।’ हालका वर्षहरूमा दक्षिण एसियाका नेपाल, श्रीलंका, बंगलादेश लगायत देशहरूमा युवाहरूको नेतृत्वमा ठूलो विरोध प्रदर्शन भएका छन् जसको मुख्य कारण बेरोजगारी, महँगाई र भविष्यप्रति चिन्ता हो। नेपालमा ‘जेनजी’ आन्दोलन चर्केपछि सरकारले राजीनामा दिन परेको थियो। श्रीलंका र नेपालका जेनजीसँग भारतका युवाहरूको तुलना गर्दै दीपके भन्छन्, ‘भारतका युवाहरूलाई अन्य देशका जेनजीसँग तुलना गर्नु ठुलो अपमान हो, किनभने भारतीय युवाहरूले कुनै हिंसा भड्काएका छैनन्।’ उनी थप्छन्, ‘युवा पुस्ता वर्तमान राजनीतिक व्यवस्था बाट दिक्क भइसकेका छन्। आगामी वर्षहरूमा युवाहरूले परिवर्तनको माग गर्नेछन् किनभने विगत १०-१२ वर्ष देशले हिन्दू-मुस्लिमको राजनीतिबाहेक केही सुनेको छैन।’ दीपकेको विश्वास छ, ‘युवाहरू यो व्यवस्था परिवर्तन गर्न चाहन्छन्, जहाँ हामी प्राविधिक रूपमा सक्षम हौं र सबैलाई रोजगारी प्राप्त होस्। अब विश्वका उत्कृष्ट देशहरूसँग आफ्नो तुलना गर्नुपर्छ। हामी कहिलेसम्म नेपाल, पाकिस्तान र बंगलादेशसँग मात्र तुलना गर्दै बस्ने? भारतीय युवा यही चाहन्छन् र उनीहरू माथि ककरोचजस्तो व्यवहार गरियोस् भन्ने चाहँदैनन्।