लेखक: space4knews

चीनले नेपालका बाढीपीडितहरूको लागि घोषणा गरेको लगभग ३० करोड रुपैयाँको नगद सहयोग आइतबार अर्थ मन्त्रालयमा हस्तान्तरण गरेको छ। चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङले चिनियाँ रेडक्रसले दिएको ३ करोड ६ लाख रुपैयाँ बराबरको नगद पनि अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेलाई बुझाए। राजदूत माओमिङले थप ५० टन राहत सामग्री काठमाडौं आइपुगेको, उद्धार टोली र ड्रोन ल्याउने कार्य भइरहेको र चीनमा रोकिएका नेपालीलाई फिर्ता ल्याउने पहल चलिरहेको जानकारी दिए।

१४ भदौ, काठमाडौं। चीन सरकारले नेपालका बाढीपीडितहरूको लागि घोषणा गरेको नगद सहयोग हस्तान्तरण गरेको छ। आइतबार अर्थ मन्त्रालयमा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेलाई भेटेर नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङले लगभग ३० करोड ५० लाख नेपाली रुपैयाँ (२० लाख अमेरिकी डलर)को चेक हस्तान्तरण गरे। सोहीअनुरूप, राजदूत माओमिङले चिनियाँ रेडक्रसले उपलब्ध गराएको ३ करोड ६ लाख रुपैयाँ बराबर (२ लाख अमेरिकी डलर)को नगद पनि हस्तान्तरण गरे।

राहत रकम हस्तान्तरण गर्दै राजदूत माओमिङले हिमालय क्षेत्रमा आएको ठूलो प्रकोपको कारण नेपाल र चीनले भोगेको विपत्तिलाई दुई देशले मिलेर सामना गर्ने बताए। नेपालप्रति चीनको समर्पण रहेको सन्देश चीनका राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीले नेपाल सरकारलाई पठाएको उल्लेख गर्दै राजदूत माओमिङले चीन सरकारले गरेका अरु सहयोग पनि नेपालमा उपलब्ध भइसकेको जानकारी दिए।

आज मात्र दुईवटा चिनियाँ जहाजले ५० टन त्रिपाल, कम्बल, सुत्ने झोला, मेडिकल किट र बिस्कुट जस्ता राहत सामग्री काठमाडौं ल्याएको र थप सहयोग निरन्तर जारी रहने बताए। रसुवा क्षेत्रमा आएको बाढीका कारण चीनतर्फ रोकिएका नेपालीलाई मुस्ताङको कोरोला नाकाबाट नेपाल फिर्ता ल्याउने प्रयास भइरहेको उनले अर्थमन्त्रीलाई जानकारी दिए।

त्यस्तै, जलविद्युत कम्पनीको सुरुङमा फसेकाहरूको उद्धारका लागि हिजो मात्र चिनियाँ हेलिकप्टरसहित दक्ष उद्धार जनशक्ति नेपाल आएको र थप केही प्राविधिक आज आइपुगेको जानकारी राजदूत माओमिङले दिनुभयो। सरकारले उद्धारका लागि माग गरेको ठूलो आकारको सामान बोक्न सक्ने ड्रोन नेपाल ल्याउन चीन सरकारले तीव्र गतिमा काम गरिरहेको कुरा पनि अर्थमन्त्रीलाई जानकारी गराए।

नेपाल सरकारका तर्फबाट चिनियाँ सहायता रकम ग्रहण गर्दै अर्थमन्त्री वाग्लेले नेपाललाई गरिएको यो महत्वपूर्ण सहयोगप्रति धन्यवाद व्यक्त गरे। विपत्तिमा दुवै देशले उत्कृष्ट मानवीय र भौतिक क्षति व्यहोर्नु परेकोमा चिन्धा प्रकट गर्दै चीनले भोगेको क्षतिको दुःख व्यक्त गरे। उनले बाढीका कारण ज्यान गुमाएका चिनियाँ नागरिकप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरी उनीहरूको परिवारप्रति सहानुभूति प्रकट गरे।

विश्वव्यापी जलवायु परिवर्तनको विनाशकारी प्रभाव हिमालय क्षेत्रका मुलुकहरूले बेहोर्नु पर्ने कुरालाई औंल्याउँदै उनले यसको सामना गर्न नेपाल र चीनबीच समन्वित सहकार्य आवश्यक भएको बताए। यस पटकको बाढीबाट नेपालले भोग्नु परेको क्षतिको पुनर्निर्माणमा चीनबाट ठूलो सहयोगको अपेक्षा व्यक्त गरे।

सहायता हस्तान्तरण कार्यक्रम अर्थमन्त्रीको कार्यकक्षमा सम्पन्न भयो जहाँ अर्थमन्त्री वाग्ले र चिनियाँ राजदूत माओमिङले बाढीबाट ज्यान गुमाएका दुवै देशका नागरिकप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्दै मौन बसे।

रसुवा बाढीपछि सरकारले ढिला अनुमति दिएपछि भारतीय र चिनियाँ उद्धार टोलीले ५ दिनपछि मात्र सुरुङ उद्धार सुरु गरेका छन्। जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा करिब ६ सय जना फसेको अनुमान छ, तर अहिलेसम्म नेपालले सुरुङमा फसेकाको उद्धार गर्न सकेको छैन। चिलिमे, अपर त्रिशूली–१ र लाङटाङ आयोजनामा उद्धार सुरु भएको छ भने चिलिमेमा फसेका ६ मध्ये २ जनाको शव निकालिएको छ।

नेपाल सरकारले अत्यन्त ढिलो अनुमति दिएको कारण भारत र चीनबाट आएका उद्धारकर्ताहरूले बाढी आएको पाँच दिनपछि मात्रै सुरुङ उद्धारमा काम सुरु गरेका छन्। रसुवा बाढीले विभिन्न जलविद्युत् आयोजना सुरुङहरूमा करिब ६ सय जना मानिस फसेको अनुमान गरिएको छ तर अहिलेसम्म नेपालले उद्धार गर्न सकेको छैन। पटक पटक अनुरोध पश्चात पनि सरकारले सुरुङमा फसेका कर्मचारी र कामदारलाई उद्धार गर्न सकेको छैन भनेर जलविद्युत् आयोजनाले बताएका छन्।

आइतबारदेखि चिलिमे, अपर त्रिशूली–१ र लाङटाङ जलविद्युत् आयोजनामा उद्धार सुरु गरिएको छ। बाढी आएको पाँच दिनपछि आइतबार माथिल्लो त्रिशूली–थ्री ए परियोजनाको सुरुङ पत्ता लागे पनि अहिलेसम्म उद्धार थालिएको छैन। सरकारको अस्वाभाविक ढिलाइका कारण सुरुङमा फसेकाहरूको जीवन जोखिममा परेको विज्ञहरूले बताएका छन्। रसुवा बाढीको उद्धारका लागि आएको चिनियाँ उद्धार टोली २१६ मेगावाट क्षमताको अपर त्रिशूली–१ (यूटी–वान) आयोजनामा उद्धारमा संलग्न रहेको परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतले जनाएको छ।

सो आयोजना चिनियाँ ठेकेदार चाइना रेलवेको समन्वयमा उद्धार टोली गएको थियो। ९ सदस्सीय टोली प्रभावित क्षेत्रमा खटिएको परराष्ट्र स्रोतले जानकारी दिएको छ। त्रिशूली क्यारिडोरकै सबैभन्दा ठूलो निर्माणाधीन परियोजना यूटी–वानमा आइतबारदेखि मात्र उद्धार सुरु भएको छ। यस आयोजनामा करिब ६ सय जना अझै सम्पर्कविहीन छन्। तिनीहरू मध्ये ४ सय जना सुरुङमा फसेको सम्भावना रहेको निर्माण कम्पनी नेपाल वाटर एण्ड इनर्जीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत गिरिराज अधिकारीले बताए।

भोटेकोशी बाढीले लाङटाङ जलविद्युत् आयोजना सुरुङमा फसेका २५ जनाको उद्धार सरकारले पाँच दिनपछि मात्र सुरु गरेको छ। आयोजनामा काम गर्ने ६० मध्ये १९ जनालाई उद्धार गरिएको छ भने ४१ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको कम्पनीले जनाएको छ। प्रवर्द्धक विजयमान भट्टराईले सरकार र सेनाले कम्पनीलाई उद्धारमा संलग्न हुन नदिँदा ढिलाइ भएको र जीवित उद्धार सम्भावना कमजोर भएको बताएका छन्। १४ भदौ, काठमाडौं।

भोटेकोशीमा आएको बाढीका कारण लाङटाङ जलविद्युत् आयोजना सुरुङमा फसेका २५ जनाको उद्धार कार्य सरकारले पाँच दिन पछि मात्र सुरू गरेको छ। गृह मन्त्रालयका अनुसार सो आयोजनाको सुरुङमा आइतबार साँझ गृह मन्त्रालयको टोलीले रेकी गरेको छ। आयोजना प्रवर्द्धक विजयमान भट्टराईका अनुसार सरकारले नेपाली सेनामार्फत एकद्वारबाट उद्धार कार्य गरेको र कम्पनीलाई उद्धारमा सहभागी गराएको छैन। सरकारले उद्धार कार्य नगर्ने र कम्पनीलाई अनुमति नदिने भएका कारण पाँच दिन बित्दा फसेकाहरूको जीवितै उद्धार चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको विज्ञहरूले बताएका छन्।

उद्धारका लागि नेपाली सेना र भारतीय पक्षको संयुक्त टोली परिचालन गरिएको छ र आइतबार सुरुङ क्षेत्रमा खोजी र उद्धार प्रयास गरिएको छ। करिब १२–१५ जनाको टोलीले सुरुङभित्र जमेको पानी, माटो र लेदो हटाएर खोजी गरेको थियो। तर रात परेपछि उद्धार रोकिन पुगेको र सोमबार बिहान ७ बजेदेखि पुनः उद्धार शुरु गर्ने तयारी गरिएको भट्टराईले बताए। सुरुङमा फसेकाहरूको जीवितै उद्धार हुने सम्भावना घट्दै गएको उनले बताए।

भट्टराईले उद्धारको सुरुवाती चरणमै आयोजनाका प्रवर्द्धक तथा प्राविधिक जनशक्तिलाई कार्यमा लगाउनु भए जीवित उद्धार सम्भव भएको दाबी गरे। उनका अनुसार आयोजनाको भौगोलिक अवस्था र आवश्यक जनशक्तिबारे प्रवर्द्धकहरूले प्रत्यक्ष जानकारी राखेका थिए। तर सुरक्षा कारण देखाउँदै सरकारले उनीहरूलाई उद्धार कार्यमा संलग्न हुन नदिएको बताउँछन्। सुरुङभित्र अक्सिजनको अवस्था चिन्ताजनक भट्टराईका अनुसार बाढी र पहिरोले आयोजनाका संरचना र विद्युत आपूर्ति प्रणालीमा क्षति पुर्‍याएपछि सुरुङभित्र फसेकाहरूको अवस्था गम्भीर बन्दै गएको छ।

बाढीपछिको अवस्था पाँच दिनसम्म नखुलेपछि नुवाकोटको माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजनामा फसेका आफन्तहरूले तत्काल उद्धार र जानकारीको माग गरेका छन्। सञ्चालन कम्पनीका अनुसार आयोजनाको सुरुङभित्र ५७६ कामदार र मैलुङ साइट कार्यालयमा रहेका ७५ जनामध्ये केही सम्पर्कविहीन छन्। कम्पनीले उद्धारका लागि ५ वटा हेलिकोप्टर तयारी अवस्थामा राखेको भए तापनि सरकारले अनुमति नदिएको दाबी गरेको छ। १४ भदौ, काठमाडौं।

बाढीका कारण नुवाकोटमा निर्माणाधीन २१६ मेगावाट क्षमताको माथिल्लो त्रिशूली–१ जलविद्युत् आयोजनामा फसेका आफन्तहरूको अवस्था पाँच दिन बितिसक्दा पनि यकिन हुन नसकेपछि परिवारका सदस्यहरू आक्रोशित बनेका छन्। फसेकाहरूको उद्धारमा ढिलाइ भएको भन्दै उनीहरूले काठमाडौंको थापाथलीस्थित नेपाल वाटर एन्ड इनर्जी डेभलपमेन्ट कम्पनी (एनडब्लूईडीसी) को कार्यालयमा पुगेर तत्काल विवरण सार्वजनिक गर्न माग गरेका छन्। ‘हाम्रा मान्छे जीवित छन् भने उद्धार गर, छैनन् भने लाश देऊ,’ आफन्तहरूले कम्पनीका प्रतिनिधिसँग गम्भीर आक्रोश व्यक्त गरेका छन्।

माथिल्लो त्रिशूली–१ को प्रवद्र्धक एनडब्लुईडीसी हो। यस कम्पनीले दक्षिण कोरियाको कोरिया साउथ–इस्ट पावर कर्पोरेसन, केआईएनडी, आईएफसी लगायत साझेदार कम्पनीसँग मिलेर आयोजना निर्माण गरिरहेको छ। कम्पनीका अनुसार आयोजनाको सुरुङमा मात्र ५७६ जना कामदार फसेका छन्। त्यसैगरी मैलुङमा रहेको साइट कार्यालयमा रहेका केही व्यक्ति पनि सम्पर्कविहीन छन्। साइट कार्यालयमा ७५ जना रहेका थिए, जसमध्ये कतिपयको अवस्था अज्ञात रहँदा उनीहरूका आफन्तहरू आक्रोशित भएका छन्।

‘पाँच दिनदेखि आश्वासन मात्रै’ आफ्ना जेठान दीपक खरेल साइट कार्यालयमा फसेको भन्दै विराटनगरबाट काठमाडौं आएका एक आफन्तले पाँच दिनसम्म स्थिति पत्तालगाउन नसक्नु कम्पनी र सरकारको लाचारपन भएको बताए। उनले कम्पनीले मात्र पाँच दिनदेखि आश्वासन दिइरहेको आरोप लगाए। ‘अहिलेसम्म हामीलाई केही भएको छैन भनेर झुक्याउने काम भइरहेको छ। पाँच दिन भइसक्यो, आश्वासन मात्रै छ,’ उनले भने, ‘हामीलाई सास चाहिन्छ कि शव? हाम्रो मान्छेको अवस्था के हो, त्यसको यकिन विवरण चाहियो।’

समाचार सारांश रसुवागढीको भोटेकोशी बाढीपछि कृष्णभिरमा सड़क ध्वस्त हुँदा काठमाडौं-मुग्लिन मार्ग पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ। सडक अवरुद्ध भएपछि कालीमाटी बजारमा आइतबार तरकारी, फलफूल र माछा आपूर्ति ७ लाख ९५ हजार २४१ किलोबाट घटेर १ लाख ५१ हजार ९१२ किलोमा सीमित भएको छ। आयल निगमले हेटौँडा र अमलेखगञ्ज रास्ता हुँदै इन्धन र ग्यास आपूर्ति गर्ने तयारी गरिरहेको छ भने सरकारले कालोबजार र कृत्रिम अभाव गर्नेहरूलाई कडा कारवाहीको चेतावनी दिएको छ। १४ भदौ, काठमाडौं। हालै भएको भोटेकोशी बाढीले गर्दा नेपाल-चीन प्रमुख व्यापारिक नाका रसुवागढीमा ठूलो क्षति पुगेको छ। १० भदौको विनाशकारी बाढीले यहाँको जनधन तथा राष्ट्रिय सम्पत्तिमा अपूरणीय क्षति पुर्‍याएको छ। यस बाढीमा हजारौं मानिस हराइरहेका छन् भने खर्बौको क्षति भएको प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। अहिले पनि राज्यका सबै निकायहरू उद्धार र राहत कार्यमा जुटिरहेका छन्। रसुवा, नुवाकोट, र धादिङ जिल्लाहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका जिल्ला हुन्। यो विपत् केवल सो क्षेत्रमै सीमित नरहँदै देशको राजधानी काठमाडौं उपत्यकामा समेत असर पुग्न थालेको छ।

कृष्णभिरमा सडक भासियो काठमाडौं र देशका अन्य भाग तथा बाह्य बजारसँग जोड्ने मुख्य मार्ग पृथ्वी राजमार्ग (काठमाडौं-मुग्लिन खण्ड) पूर्णरूपमा अवरुद्ध छ। धादिङ बेनिघाट रोराङ गाउँपालिका अन्तर्गत कृष्णभिर क्षेत्रमा त्रिशूली नदीले सडक कटान गर्दा सडक भत्किएको हो। नदी किनारमा बनाइएको पर्खाल पनि कटानमा परेको कारण सडकमा ठूलो क्षति पुगेको छ, जसले गर्दा त्यहाँबाट सम्पूर्ण ढुवानी रोकिएको छ। पहिले पनि गल्छी क्षेत्रमा पानीले बाटो अवरुद्ध गरेको थियो, र त्यो अवरोध हटाउँदा दोस्रो दिनमै कृष्णभिर सडक भासिएर पुनः राजमार्ग ठप्प भयो। सडक विभागका महानिर्देशक डा. विजय जैसीका अनुसार कृष्णभिरमा सडक भासिएको ठाउँमा प्राविधिक टोलीले अध्ययन गरिरहेको छ। उनी भन्छन्, “यो जटिल भूगोल भएको क्षेत्र हो र नदीले तलबाट कटान गरिरहेको छ, त्यसैले जोखिम मूल्यांकनपछि मात्र निर्णय हुनेछ।” यसले हाल तुरुन्तै सडक संचालन हुने सम्भावना कम छ।

मुख्य मार्ग अवरुद्ध भएपछि काठमाडौं उपत्यकामा महँगाइ र वस्तु अभाव हुने डर सुरु भइसकेको छ। अवरुद्ध मार्गले कालीमाटी फलफूल र तरकारी बजारमा आपूर्ति पनि प्रभावित परेको छ। तरकारी आपूर्तिको अवस्था कालीमाटी तरकारी बजार विकास समितिको तथ्यांकअनुसार आइतबार तरकारी, फलफूल, र माछाको आपूर्ति घटेको छ। शनिबार ७ लाख ९५ हजार २४१ किलो आपूर्ति भएकोमा आइतबार त्यो मात्र १ लाख ५१ हजार ९१२ किलोमा झरेको छ। सूचना अधिकारी विनय श्रेष्ठले भारत र तराईबाट आउने आलु, प्याज र फलफूलमा खासै असर पर्ने उल्लेख गरे। उनी भन्छन्, “सामान राति १२ बजेदेखि बिहान ६ बजेसम्म भित्रिने हो, सड़क अवरुद्ध भएकाले यो मात्रा क्रमशः कम हुने छ।” धादिङका पालुङ, काभ्रे, नुवाकोट र उपत्यका भित्रका स्थानहरूबाट तरकारी आइरहेकाले छोटो दूरीको आपूर्तिमा समस्या छैन। तर, लामो समय सडकमार्ग बन्द भए काठमाडौं आउने तरकारी पोखरा, बुटवल वा नारायणगढतर्फ मोड्नुपर्ने हुन सक्नेछ, जसले समग्र बजार प्रणालीमा प्रभाव पार्ने जोखिम छ।

खाद्यान्न बोकेको मालवाहक गाडीहरू राजमार्गमै अलपत्र, चामल तीन महिनासम्म पुग्ने खाद्यान्न आपूर्ति प्रणाली पनि प्रभावित छ। भारत र तराईबाट चामल, दाल, तेल लगायतका महत्वपूर्ण सामग्री ढुवानी गरिरहेका सैकडौं गाडीहरू राजमार्गमै रोकिएका छन्। यद्यपि, काठमाडौंमा तत्काल खाद्यान्न अभाव नहुने व्यवसायीहरूले बताएका छन्। नेपाल चामल, तेल, दाल उद्योग संघका सदस्य विभोर अग्रवालले काठमाडौंका गोदामहरूमा पर्याप्त स्टक भएको जानकारी दिए। उनका अनुसार चामल आपूर्तिमा कुनै समस्या छैन र अझै दुई देखि तीन महिनाका लागि चामलको भण्डारण पर्याप्त छ। अन्य खाद्यान्न उद्योगीहरूसँग १५ दिन देखि एक महिना पुग्ने स्टक रहेको बताएकाले सडकमार्ग ७-१० दिन बन्द हुँदा बजारमा ठूलो असर नपर्ने उनी बताउँछन्। तर लामो समय बाटो बन्द हुँदा दैनिक ज्यालादारी गरेर खाने वर्गलाई प्रत्यक्ष असर पर्न सक्ने भएकाले सरकारले तुरुन्त बाटो खोल्न कदम चाल्नुपर्ने उनको सुझाव छ.

समाचार सारांश: १० भदौको बाढीले रसुवागढीदेखि मुग्लिनसम्म कम्तीमा ३५ पुल बगेका छन् भने सडक विभागले जनाएको छ। रसुवा अझै राष्ट्रिय सडक सञ्जालमा सहज रुपमा जोडिन सकेको छैन र बेलिब्रिज तत्काल जोड्न कम्तीमा एक महिना लाग्न सक्ने सडक विभागले जानकारी दिएको छ। सडक विभागले मुख्य राजमार्गमा देवीघाट, त्रिशूली बजार र बेत्रावतीमा बेलिब्रिज राख्ने तयारी गरिरहेको छ। १४ भदौ, काठमाडौं।

१० भदौमा आएको विनाशकारी बाढीले रसुवागढीस्थित मितेरी पुलदेखि मुग्लिनसम्म कम्तीमा ३५ वटा पुल पूर्णरूपमा बगेका छन्। सबैभन्दा बढी प्रभावित रसुवा जिल्ला व्यावहारिक रूपमा अझै पनि राष्ट्रिय सडक सञ्जालमा जोडिन सकेको छैन। प्राविधिक रूपमा वैकल्पिक मार्ग खुले पनि यातायात सहज छैन। हेलिकप्टरबाट रसुवाका दुर्गम भेगसम्म राहत र उद्धार कार्य गर्न समेत कठिनाइ भइरहेकाले सडक यातायात विकल्प सहज नहुँदा प्रभावित स्थानीय थप पीडामा छन्। यस्तो अवस्थामा सरकारले छिटो सडक यातायात खोल्न कडा दबाब भोगिरहेको छ। तर, यो काम तत्काल सम्भव देखिंदैन। सडक विभागका महानिर्देशक डा. विजय जैसीका अनुसार अहिलेको बाढीले पुराना पुलहरूको संरचना र सो पुल रहेको स्थान पूर्णरूपमा बगाएको छ। यसकारण तत्काल ती सबै पुल सञ्चालनमा ल्याउन सकिने अवस्था छैन। हाल बगेका पुलहरूको अवस्था अध्ययन गर्न पनि त्यस्ता ठाउँमा पुग्न सक्ने वातावरण बनेको छैन। त्यसैले बेलिब्रिज हालेर तुरुन्तै सडक यातायात खुल्ने सम्भावना छैन, उनले बताए। स्थानीय तहबाट भने छिटो सडक सञ्जालमा जोड्न माग भइरहेको छ। रसुवा कालिका गाउँपालिका अध्यक्ष हरिकृष्ण देवकोटाले आज राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी अध्यक्ष रवि लामिछानेसँगको टेलिफोन कुराकानीमा जिल्लालाई छिटो सडक सञ्जालमा जोड्न आवश्यक रहेको बताएका छन्। नुवाकोट बेलकोटगढी गाउँपालिका अध्यक्ष जगतबहादुर गुरुङले वैकल्पिक सडक छिटो सञ्चालन गर्न माग गरेका छन्।

बेलिब्रिज जोड्न कति समय लाग्छ? सडक विभागका महानिर्देशक जैसीका अनुसार यदि पुलको दुवै छेउको फाउन्डेसन राम्रो अवस्थामा छ भने कम्तीमा १५ दिनमा एउटा बेलिब्रिज जडान गर्न सकिन्छ। अघिल्लो पटक नेपाली सेनाले दुई साता भित्र बेलिब्रिज जोडेर सञ्चालनमा ल्याएको अनुभव पनि छ। तर यदि नयाँ फाउन्डेसन बनाउनुपर्ने भयो भने थप १५ दिन लाग्छ। त्यसैले कम्तीमा एक महिना लाग्ने सम्भावना छ, उनले जानकारी दिए।

केवल तीन स्थानमा बेलिब्रिज राखिने तयारी: सडक विभागले सबै क्षतिग्रस्त पुलमा तत्काल बेलिब्रिज राख्ने योजना बनाएको छैन। विभागका अनुसार प्राथमिकता राष्ट्रिय सडक सञ्जाललाई छिटो खुलाउने रहेको छ। त्यसै क्रममा सबैभन्दा आवश्यक तीन स्थानमा मात्र बेलिब्रिज राखिनेछ। अन्य ठाउँमा वैकल्पिक सडकमार्ग खोल्ने र यातायात सञ्चालनमा ल्याउने तयारी छ। धादिङबेँसी जोड्ने वैकल्पिक सडक पुनः सुरु गरिएको छ। उनका अनुसार देवीघाटको त्रिशूली नदीमाथिको तादी खोला पुरानो पुल बगेको ठाउँमा बेलिब्रिज राख्ने तयारी छ। दोस्रो पुल त्रिशूली बजारको पुरानो पुल भएको ठाउँमा राखिनेछ। तेस्रो पुल नुवाकोट र रसुवा जोड्ने बेत्रावतीमा राखिने तयारी छ। यी तीनै स्थानमा बेलिब्रिज जोड्दा मुख्य राजमार्ग सञ्चालनमा आउँछ। बाँकी पुलहरू प्राविधिक अध्ययन र आवश्यकताअनुसार स्थायी रूपमा निर्माण गरिनेछ, उनले भने।

बेलिब्रिज पर्याप्त छैन, भारत र चीनसँग सहयोग मागियो: हाल नेपाल सरकारसँग ५० मिटर लम्बाइका ११ थान बेलिब्रिज मात्र छन्। तर, त्रिशूली नदीले पुल बनाउन आवश्यक जमिन धेरै कटान गरेको कारण बढी लम्बाइका पुल आवश्यक परेका छन्। सरकारले भारत र चीनसँग बेलिब्रिज सहयोगका लागि अनुरोध गरेको छ। चीनसँग ३० थान बेलिब्रिज माग गरिएको जानकारी अर्थ मन्त्रालयको विवरणमा छ। सामान्यतया बेलिब्रिज सीमित ठाउँ र अल्पकालीन यातायात सञ्चालनका लागि प्रयोग गरिन्छ। तर यस पटक ठूलो नदी किनारमा कटान भएकाले लामो बेलिब्रिज आवश्यक परेको छ।

बाढीले मितेरी पुलदेखि मुग्लिनसम्म कहाँ-कहाँ बगायो पुल? सडक विभागका तथ्यांक अनुसार नेपाल–चीन सीमास्थित मितेरी पुलदेखि मुग्लिनको पुरानो सस्पेन्सन पुलसम्मका पुल प्रभावित भएका छन्। मितेरी पुल पूर्णरूपमा बगेको छ, तर मुग्लिन पुल भने जोगिएको छ। रसुवामा टिमुरेमा दुई थान बेलिब्रिज बगेका छन्। रसुवा भोटेकोशी पक्की पुल पनि बगेको छ। चिलिमेको पक्की पुल समेत बाढीले बगाएको सडक विभागको तथ्यांक छ। रसुवाको स्याफ्रुबेँसीस्थित हाइड्रोपावर बेलिब्रिज र त्यहीँको पक्की पुल बाढीले बगाएको छ। रसुवामा हाकु प्रथम र हाकु दोस्रो बेलिब्रिज बगेका छन्। माथिल्लो त्रिशूली हाइड्रोपावरमा बनेका बेलिब्रिज र मैलुङको बेलिब्रिज पनि पूर्णरूपले बगेका छन्। मैल्युङमा त्रिशूली-३ ‘ए’ ड्याम नजिकको पक्की पुल पनि बगेको छ। ड्याम २ नजिकको पक्की पुल पनि बाढीले बगाएको छ। खाल्टेस्थित रसुवा–नुवाकोट सीमामा पर्ने भोटेकोशी नदीको पुल पूर्णरूपले बगेको छ। साथै, बेत्रावतीको पुरानो तथा नयाँ दुवै पक्की पुल बाढीले बगाएको छ। नुवाकोटतर्फ त्रिशूली तुप्चेस्थित पक्की पुल पूर्णरूपमा बगेको छ। त्रिशूली बजारमा पुरानो र नयाँ दुवै पक्की पुल बाढीको चपेटामा परेका छन्। सिमचौरस्थित त्रिशूली नदीको पक्की पुल पनि पूर्णरूपले बगेको छ। देवीघाटस्थित झोलुङ्गे पुल र त्रिशूली नदीको पक्की पुल बगेका छन्। देवीघाटको तादी खोला पुरानो तथा नयाँ दुवै पक्की पुल बाढीले बगाएको छ। श्रीखालीस्थित त्रिशूली नदीको पुल, बुद्धसिंहघाटस्थित त्रिशूली नदीमाथिको पुल, रातमाटे र केउरेनीमा पनि पुल बाढीले बगाएको छ। धादिङमा गल्छी नजिक त्रिशूली पुल भने जोगिएको छ। तर, गल्छीभन्दा तल बैरेनी–सल्यानटार सडकमा बनेको त्रिशूली पुल बाढीले बगाएको छ। ह्यामलेट रिसोर्ट नजिक त्रिशूली नदीको पक्की पुल क्षतिग्रस्त भएको छ। धादिङकै जरे बगैँचास्थित, घाटबेँसीस्थित र कोल्पु खोलाका नयाँ पुराना दुवै पुल बाढीले बगाएका छन्। मलेखुस्थित फुर्के खोला पुल पनि बगेको छ। बेनीघाट र फिस्लिङस्थित त्रिशूली नदीका पुल भने जोगिएका छन्। यसभित्र चितवनको चुम्लिङटारस्थित बेलिब्रिज र मुग्लिनस्थित नयाँ आर्क पुल तथा पुरानो सस्पेन्सन ब्रिज पनि बाढीबाट सुरक्षित रहेको सडक विभागले जनाएको छ।

डा. गोपाल चौधरीले विपद्को समयमा ठूलो संख्यामा शव फेला परेपछि शव व्यवस्थापनमा अभिलेखीकरण, डीएनए नमुना सङ्कलन, ट्यागिङ र म्यापिङ अनिवार्य हुने बताएका छन्। उनले भने, “कुहिन थालेका शवलाई फ्रिजमा राखेर सुरक्षित राख्न सकिँदैन र वैज्ञानिक रूपमा अस्थायी दफन उपयुक्त हुने”। बाढी, पहिरो र अन्य प्राकृतिक विपद्को समयमा शव व्यवस्थापन ठूलो चुनौती बनिरहेको छ।

डा. चौधरीका अनुसार, शव जलाउँदा पहिचान र आफन्तको धार्मिक–सांस्कृतिक अधिकार गुम्ने सम्भावना हुन्छ। उनले भने, “विपद्को बेला शवलाई सुरक्षित राख्नु धेरै ठूलो चुनौती हो।” उनले थपे, “फ्रिजमा राख्नका लागि शव कुहिनु अघि मात्र उपयुक्त हुन्छ।” यदि शवलाई समयमै फ्रिजमा राखिएन भने, कुहिने प्रक्रिया रोक्न सकिँदैन।

अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास अनुसार, ठूलो संख्यामा शव व्यवस्थापन गर्दा अस्थायी रूपमा जमिनमुनि व्यवस्थापन गर्ने विधि महत्वपूर्ण हुन्छ। यसमा शवको पहिचान सुरक्षित राख्न, डीएनए नमुना सङ्कलन गर्न र व्यवस्थापन गरिएको स्थानको अभिलेख राख्न आवश्यक छ। डा. चौधरीले भने, “अस्थायी दफनले शव पहिचान सुरक्षित राख्ने र मृतक तथा आफन्तको सम्मान गर्ने दुवै पक्षलाई सुनिश्चित गर्छ।”

१४ भदौ, संखुवासभा । संखुवासभाको मकालु गाउँपालिका–२ मा चट्याङ लाग्दा हाइड्रोपावरमा काम गर्ने ५ जना मजदुर घाइते भएका छन्। आइतवार साँझ करिब ५ बजे चट्याङ लागेको थियो। चट्याङ लागेर कसुवा खोला हाइड्रोपावरको टनेलमा कार्यरत ५ जना मजदुर घाइते भएका छन् भन्ने जानकारी जिल्ला प्रहरी कार्यालय संखुवासभाले दिएको छ।
घाइतेहरूमा जिल्ला बागलुङको ढोरपाटन गाउँपालिका–८ का २० वर्षीय सुमन घर्तीमगर, कञ्चनपुर शुक्लाफाँटा नगरपालिका–९ का ४९ वर्षीय दलबहादुर ढुंगेल, रामेछाप मन्थली नगरपालिका–८ का ३६ वर्षीय प्रह्लाद ढुंगेल, २५ वर्षीय प्रकाश पहरी र दाङ शान्तिनगर नगरपालिका–६ का ३० वर्षीय बर्नसिंह चौधरी रहेका छन्, प्रहरीले जनाएको छ।
घाइतेहरूलाई तत्काल उद्धार गरी स्थानीय स्वास्थ्य संस्था मार्फत प्राथमिक उपचार गरेपछि थप उपचारका लागि जिल्ला अस्पताल संखुवासभामा लगिएको छ।

समाचार सारांश र संपादकीय समीक्षा पछि तयार गरिएको कविताले बाढी, बम, बलात्कार र दुर्घटनाजस्ता विपत्तिका बीच मानवता, दया र संवेदनाको महत्व बुभ्‍न आह्वान गरेको छ। जब एउटा दाजु शोकमा डुबेको हुन्छ, बहिनी संकटमा परेको हुन्छ वा छिमेकी भोकमरीले त्रसित हुन्छ, तब पनि मानवता नडुबेको खण्डमा विद्या, वैभव र आदर्श सबै समाप्त भइसके जस्तै हुन्छ। जाति, धर्म, लिङ्ग, वर्ग र स्वार्थका भित्ता पार गर्न नसक्दा संवेदना समाप्त भएर मान्छेको भित्री जीवन खोक्रो हुने कविताले निष्कर्ष निकालेको छ। मृत्युको मुखबाट फर्केका मान्छेलाई सोध्नुपर्छ — जीवनको मूल्य कति हो? आँखा अगाडि आफन्तलाई दुर्घटनामा गुमाएका मानिसलाई सोध्नुपर्छ — मृत्युको पीडा कति गहिरो छ?

मृत्यु अकाट्य, अनिवार्य र अनिच्छित सत्य हो; तर सबै मृत्यु अप्रिय हुन्छन्। मृत्युको छायाले सबैलाई छोप्छ, मृत्युको पीडा सबैभन्दा गहिरो हुन्छ। बाढीमा बगिरहेका अनगिन्ती जीवनहरू हेर्नुस्, बम र बारुदको विनाशकारी धुवाँ मुनि काङ्क्षित बालबालिकाका निर्मल आँखाहरूमा हेर्नुस्, बलात्कार पीडित निसहाय फूलहरूको सम्मानमा हेर्नुस्।

जहाँ जहाँ मृत्युको छाया फैलिएको छ, त्यहाँ हेर्नुस्— प्रत्येक विपत्तिमा जीवनको मूल्य बुझ्नुस्। मानवता र दयालुता कहाँ छन्, मान्छे हुनुको अनुभूति कहाँ छ? आफ्नो मुटु छामेर हेर्नुस्, प्रत्येक संकटमा आफूलाई राखेर हेर्नुस्— मानवीय संवेदनाको आवश्यक कति गहिरो छ भनी बुझ्नुस्।

जब एउटा दाजु शोकले डुबेको छ, एउटा बहिनी संकटमा छ, एउटै छिमेकी भोकले त्रसित छ, यदि तपाईका भित्री भावनामा मानवता बाँकी छ भने, भाइचाराको र विवेकको बाटो त्यहाँ थामिएको छैन भने— तपाईंको वैभव, विद्वत्ता, आदर्श र महानता सबै खुम्चिएझैं लाग्नेछन्। जाति, धर्म, लिङ्ग, वर्ण, वर्ग, सीमा र स्वार्थ पार गर्न नसक्दा विद्या, वैभव, पौरख र गौरव— आफ्ना बाहेक अरूका लागि के अर्थ राख्छ? ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’ भन्ने जति नै गरिनुस्, अझै पनि आफ्नो महिमामा डुबिएको, जतिसुकै सामर्थ्य देखाउनुहोस्, यदि संवेदना समाप्त भयो भने मानिस जतिसुकै उच्च स्थानमा देखिए पनि भित्री जीवन खाली भुँइलो मात्र हुनेछ। संवेदनाको मृत्यु सबै भौतिक मृत्युभन्दा धेरै भयानक हुन्छ।