लेखक: space4knews

डडेल्धुराको परशुराम नगरपालिका–५ बाट शुक्रबारदेखि सशस्त्र प्रहरी जवानसमेत दुई जना बेपत्ता भएका छन्। बेपत्ता भएका व्यक्तिहरूमा सशस्त्र प्रहरी बलमा कार्यरत ओमप्रकाश पुन मगर र स्थानीय ५६ वर्षीय तीर्थबहादुर थापा मगर रहेका छन्। महाकाली नदीको किनारमा उनीहरूले प्रयोग गरेको ट्युब फेला परेपछि नदीमा बगेको आशङ्का गरेर खोजी कार्य सुरु गरिएको छ। १७ जेठ, अमरगढी (डडेल्धुरा)।

जिल्ला प्रहरी कार्यालय डडेल्धुराका अनुसार बेपत्ता हुनेमा परिगाउँस्थित सशस्त्र प्रहरी बलको बोर्डर आउट पोस्ट (बिओपी) मा कार्यरत प्रहरी जवान ओमप्रकाश पुन मगर र स्थानीय ५६ वर्षीय तीर्थबहादुर थापा मगर छन्। प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) बरुणबहादुर सिंहका अनुसार दुवै जना शुक्रबारदेखि सम्पर्कविहीन छन् र उनीहरू मामाघरका सम्बन्धी हुन्। महाकाली नदीको किनारमा उनीहरूले प्रयोग गरेको ट्युब भेटिएपछि नदीमा बगेका हुन् भन्ने आशङ्कामा खोजी सुरु गरिएको उनले जानकारी दिए।

प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गोमा तीव्र र छिटो फैलिएको इबोला प्रकोप “धेरैै चिन्ताजनक” स्थिति सिर्जना गरेको परोपकारी चिकित्सा संस्था मेड्शा स फ्रन्टिअर्स (एमएसएफ) ले संकेत दिएको छ। प्रकोप घोषणा भएको दुई हप्ताभित्रै एमएसएफका उपनिर्देशक डा. एलन गोन्साले यसरी यति छिटो फैलिएको र यति धेरै घटनाहरू देखिएको पहिलेकहिले कहिल्यै भएको नरहेको बताएका छन्। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) का प्रमुख डा. टेड्रोस एड्हानम गेयब्रेयससले भाइरस नियन्त्रण प्रयासहरूको अवलोकन गर्न पूर्वी कङ्गोको इटुरी प्रान्त भ्रमण गर्ने क्रममा यस्तो टिप्पणी गरेका हुन्। हाल कङ्गोमा एक हजारभन्दा बढी इबोलासँग सम्बन्धित शङ्कास्पद घटनाहरू देखा परेका छन् भने कम्तीमा २४६ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। छिमेकी देश युगान्डाले पनि नौ वटा पुष्टि भएका घटना र एक जनाको मृत्यु भएको जनाएको छ।

“इटुरी प्रान्तमा इबोला प्रकोप घोषणा भएको दुई हप्तापछिको अवस्था निकै चिन्ताजनक छ,” गोन्सालेसले शनिबार जारी विज्ञप्तिमा भने। “यति छिटो यति धेरै घटना पहिलेकहिले कहिल्यै रेकर्ड भएका थिएनन्,” उनले थपे। गोन्सालेसले प्रभावित क्षेत्रमा काम गर्ने टोलीहरूले यस महामारीको तीव्र फैलावटलाई अहिलेसम्म पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न नसकेको बताए। “आजको वास्तविकता भनेको कसैलाई पनि यो प्रकोपको वास्तविक आकार र गम्भीरता थाहा नहुनु हो। दैनिक नयाँ शङ्कास्पद घटनाहरू देखा परिरहेका छन्, तर सयौं नमूनाहरू अझै परीक्षणमा छन्।”

डब्ल्यूएचओले कङ्गोमा जारी द्वन्द्वले पनि इबोला नियन्त्रण प्रयासमा ठूलो बाधा पुर्याइरहेको जनाएको छ। शनिबार इटुरीको प्रान्तीय राजधानी बुनियामा पुगेपछि टेड्रोसले आफू र टोली डीआर कङ्गोमा “प्रतिक्रिया कस्तो छ र सहायता प्रवाहमा कस्ता चुनौतीहरू छन् भनेर हेर्न आएको” बताए। उनले प्रभावित समुदायका मानिसहरूले “समस्याहरू राम्रोसँग बुझ्छन् र तिनीहरूलाई समाधान गर्ने तरिका पनि थाहा हुन्छ” भने।

हालको प्रकोप बुन्डीबुग्यो भन्ने इबोलाको दुर्लभ किसिमसँग सम्बन्धित छ, जसको लागि कुनै प्रमाणित खोप उपलब्ध छैन। यसबाट सङ्क्रमित लगभग एक तिहाइ मानिसको मृत्यु हुन्छ। सामान्यतया इबोला भाइरस जनावरहरू, विशेष गरी फ्रुट ब्याटबाट फैलने गर्दछ। तर कहिलेकाहीँ मानिसहरू सङ्क्रमित जनावरको मासु खाने वा ती जनावरको नजिक हुँदा भाइरस मनुष्यमा सर्ने गर्छ।

प्रधानमन्त्री बालेन शाहले प्रतिनिधिसभा बैठकमा संबोधन गर्न थालेका छन्। १७ जेठ, काठमाडौं। प्रधानमन्त्री शाहले संसद् बैठकमा उपस्थित भएर जवाफ नदिएको भन्दै विपक्षी दलहरूले आलोचना गरिरहेका थिए। यसैबीच, प्रधानमन्त्री शाह आइतबारको बैठकमा उपस्थित भएका छन्। उनी अहिले रोष्ट्रममा उपस्थित छन्।

नेपाल विद्यालय कर्मचारी परिषदले आगामी आर्थिक वर्षको बजेटमा विद्यालय कर्मचारीहरूको सेवासुविधा र स्थायित्वका लागि सरकारसँग माग राखेको छ। परिषदले देशभरका २७ हजार १० विद्यालयहरूमा ३० हजार ३४६ कर्मचारी कार्यरत रहेको जनाएको छ। बजेट पारित हुनु अघि नै कर्मचारीहरूको तलबमान र सामाजिक सुरक्षासम्बन्धी विषयमा स्पष्टता दिन परिषदले आग्रह गरेको छ। १७ जेठ, काठमाडौं।

नेपाल विद्यालय कर्मचारी परिषदले आगामी आर्थिक वर्षका लागि सरकारले संसद्मा पेस गरेको बजेटमा आफ्ना सेवासुविधा थप बढाउने विषयलाई पुनः विचार गर्न माग गरेको छ। परिषदले आज जारी गरेको विज्ञप्तिमा सामुदायिक विद्यालयमा कार्यरत कर्मचारीहरूको तलबमान, स्थायित्व र सामाजिक सुरक्षामा स्पष्टताको आवश्यकता रहेको उल्लेख गरेको छ। परिषदका अध्यक्ष गङ्गाराम तिवारी र महासचिव शान्तिराम योगीद्वारा जारी विज्ञप्तिमा शिक्षा मन्त्रालय, अर्थ मन्त्रालय, विभिन्न राजनीतिक दलका नेतृत्व, सम्बन्धित मन्त्री तथा सरकारका उच्च पदाधिकारीसँग पटक–पटक भेटघाट र छलफल गरी माग राख्दा पनि सम्बोधन नभएको जनाइएको छ।

बजेटमाथि छलफल र पारित हुने प्रक्रियामा विद्यालय कर्मचारीहरूको तलबमान, स्थायित्व, सामाजिक सुरक्षा र सेवासुविधासम्बन्धी मागहरू स्पष्ट रूपमा सम्बोधन गर्न परिषदले आग्रह गरेको छ। हाल देशभरका २७ हजार १० विद्यालयहरूमा कुल ३० हजार ३४६ विद्यालय कर्मचारीहरू कार्यरत छन्। ती मध्ये ७ हजार ६२३ विद्यालय सहायक र २२ हजार ७२३ विद्यालय सहयोगी रहेको परिषदले जनाएको छ।

१७ जेठ, काठमाडौं। प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन (पहिलो संशोधन) विधेयकमा तीन वटा संशोधन प्रस्ताव प्रस्तुत गरिएको छ। यो विधेयक प्रतिनिधि सभाबाट पारित भई राष्ट्रिय सभामा पुगेको छ। राष्ट्रिय सभामा तीन वटा संशोधन प्रस्तावहरू राखिएका छन्। सांसदहरूले अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई अनिवार्य रूपमा उम्मेदवार बनाउनु पर्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरेका छन्।

सांसद सुरेश कुमार आले मगर लगायतले निर्वाचनमा राजनीतिक दलहरूले उम्मेदवारी दिँदा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने व्यवस्था गर्नुपर्ने प्रस्ताव अघि प्रस्तुत गरेका छन्। सांसद पदम बहादुर परियार लगायतले उम्मेदवारको बन्द सूचीका लागि समावेशी आधारमा तालिका पछि निर्धारण गर्नुपर्ने बताएका छन्। यस अन्तर्गत राजनीतिक दलहरूले उम्मेदवारी दिँदा अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूको समेत प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिनुपर्ने भनिएको छ।

त्यस्तै, तराई दलितहरूलाई पनि सम्बोधन गरिनुपर्ने प्रस्ताव पनि राखिएको छ। सांसद खम्म बहादुर खाती लगायतले पनि उम्मेदवारको बन्द सूचीका लागि समावेशी आधारको स्पष्टता आवश्यक हुने प्रस्ताव राखेका छन्।

१७ जेठ, काठमाडौं । राष्ट्रिय सभाको बैठक निर्धारित समयमा सुरु हुन सकेन र बैठकमा ढिलाइ भएको छ। बिहान सवा ११ बजे बस्ने निर्णय भएको बैठक समयमै सुरु हुन पाएन। आज राष्ट्रिय सभाले दुई विधेयक पारित गर्ने कार्यसूची रहेको छ। प्रधानमन्त्री तथा गृहमन्त्री वालैन्द्र शाहले प्रतिनिधि सभाबाट सन्देशसहित प्राप्त ‘प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन (पहिलो संशोधन) विधेयक, २०८३’ माथिको दफावार छलफल सदनमा गरियोस् भन्ने प्रस्ताव अघि बढाउने कार्यक्रम रहेको छ। अझ पछि आजै उक्त विधेयक पारित गर्ने प्रस्ताव पनि प्रस्तुत गरिने छ। त्यस्तै, प्रतिनिधि सभाबाट सन्देशसहित प्राप्त ‘मतदाता नामावली (पहिलो संशोधन) विधेयक २०८३’ पनि आजै पारित गर्ने कार्यसूचीमा छ। यी विधेयकमा गरिएको संशोधन सम्बन्धमा राष्ट्रिय सभामा रहेका दलहरुले सरकारसँग संवाद गरिरहेका छन्।

१७ जेठ, काठमाडौं । राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा) को असन्तुष्ट पक्षको बैठक आज कान्तिपथस्थित यलो प्यागोडा होटलमा दिउँसो १ बजे बस्न लागिएको छ। उक्त पक्षको नेतृत्व महामन्त्री डा. धवल शमशेर राणाले गर्नुहुनेछ। आजको बैठकमा सामूहिक राजीनामा सम्बन्धी विषयमा छलफल गरिने नेताहरूले जनाएका छन्। काठमाडौंमा रहेका असन्तुष्ट पक्षका पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यहरूलाई बैठकमा सहभागी हुन अनुरोध गरिएको छ।

बागमती पुल । कान्ति लोकपथको बागमती खोला पुलबाट शनिबार साँझ मालवाहक गाडी खस्दा चालक दलबहादुर बर्तौलाको मृत्यु भएको छ। हाइड्रोपावरको फलामे पाइप लोड गरिएको ना ६ ख ४०४२ नम्बरको गाडी अनियन्त्रित हुँदै पुलबाट खोलामा खस्न गएको प्रहरीले जानकारी दिएका छन्। दुर्घटनामा हामफालेका १७ वर्षीय सहचालक प्रशन्न प्रजा सकुशल रहेको मकवानपुरका प्रहरी नायब उपरीक्षक माधवप्रसाद काफ्लेले बताए।

मकवानपुरको भिमफेदी गाउँपालिका–८ बगुवास्थित कान्ति लोकपथमा पर्ने बागमती खोला पुलबाट शनिबार साँझ खसेको गाडीका चालक स्टेरिङमै मृत फेला परेका छन्। मकवानपुर र ललितपुर जोड्ने बागमती पुलबाट ना ६ ख ४०४२ नम्बरको टेलर गाडी शनिबार बेलुका खसेको थियो। सो गाडीका चालक, हेटौंडा उपमहानगरपालिका–३ बस्ने ३० वर्षीय दलबहादुर बर्तौला स्टेरिङमै मृत अवस्थामा भेटिएका छन् भनी जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जानकारी दिएको छ।

उक्त गाडी क्रेनको सहयोगले खोलाबाट निकालिएको छ। मकवानपुरका प्रहरी नायब उपरीक्षक माधवप्रसाद काफ्लेका अनुसार बागमती हाइड्रोपावरका फलामे पाइप लोड गरेर मकवानपुरबाट काठमाडौं जाँदै गर्दा पाइप बाँधिएको टुचिन (बन्धन) छुटेर गाडी अनियन्त्रित भई पुलबाट खोलामा खसेको थियो। गाडीमा चालक र सहचालक गरी दुई जना सवार थिए। सहचालक १७ वर्षीय प्रशन्न प्रजा आफैं हामफालेका थिए। उनी सकुशल छन् भने चालकको मृत्यु भएको डिएसपी काफ्लेले बताएका छन्।

१७ जेठ, काठमाडौं । प्रतिनिधिसभाको बैठक आज दिउँसो १ बजे बस्नेछ । यस बैठकमा प्रतिनिधिसभा नियमावली पारित गर्ने एजेन्डा समावेश गरिएको छ । बैठकको सुरुवात प्रतिनिधिसभा नियमावली मस्यौदा समितिका सभापति गणेश पराजुलीले नियमावलीको मस्यौदामा दफावार छलफल सुरु गर्न प्रस्ताव पेश गरेर गर्नेछन् । त्यसपछि सांसदहरूले आफ्ना संशोधनसहितका विचारहरू प्रस्तुत गर्ने अवसर पाउनेछन् । प्राप्त संशोधनहरू निर्णयका लागि प्रस्तुत गरिनेछन् ।

आजको बैठकमा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले नेपाल राष्ट्र बैंक (तेस्रो संशोधन) विधेयक पेश गर्ने अनुमति माग्ने प्रस्ताव पनि कार्यसूचीमा राखिएको छ । नियमावलीमा हालसम्म ३५ वटा संशोधन प्रस्तावित भएका छन् । विपक्षी दलका सांसदहरूले संसदीय समितिको बैठक बस्दा मन्त्रीहरूको अनिवार्य उपस्थितिको व्यवस्था गर्न, सांसदै भएकै कारण कुनै अन्य कानून लागू नहुने व्यवस्था नगर्न, र संविधान संशोधन कार्यविधि सम्बन्धी विषयलाई नियमावलीमा स्पष्ट रूपमा व्यवस्था गर्नेसहितका विषयमा संशोधन प्रस्ताव गरेका छन् । सत्तापक्षका सांसदहरूले पनि केही भाषागत त्रुटिहरू सुधार गर्ने उद्देश्यले संशोधन प्रस्ताव गरेका छन् ।

१७ जेठ, काठमाडौं । चितवनको भरतपुर महानगरपालिकाको रास्वपा सभापतिमा सीता ज्ञवाली पुनः विजयी भएकी छन्। उनले सभापतिका प्रत्यासी सुभाष गैरेलाई ७९ मतले पछि पार्दै पुनः सभापतिमा चयन भएकी हुन्। ज्ञवालीले ३३५ मत प्राप्त गरेकी छन् भने गैरेले २५६ मत पाएका छन्। सीता संस्थापन कालदेखि नै महानगर सभापतिमा रही आएकी छन्। यसपटक पनि उनलाई सर्वसम्मत बनाउन प्रयास गरिएको थियो, तर गैरेले सभापतिमा दाबी गरेपछि निर्वाचन भएको हो, जसमा प्रतिनिधिहरूले सीतालाई पुनः चयन गरेका छन्।

उपसभापतिमा दिवाकर श्रेष्ठ ३६६ मतसहित विजयी भएका छन् भने अर्की प्रत्यासी इन्दिरा बरालले २०९ मत प्राप्त गरिन्। सहसचिव पदमा शिवराज सुवेदी ४२६ मतसहित विजयी भएका छन्, जबकि बोधननाथ सुवेदीले १३० मत पाएका छन्। सदस्यमा सुनिता तिवारी, इन्दिरा अर्याल, गीता रायमाझी, उषा शर्मा, शान्तिमाया थापा क्षेत्री, एन्जिला अधिकारी, सिता कुमारी पौडेल, सन्त कुमारी चापागाईं र संगिता बराली चयन भएका छन्। यसैगरी अनिल जिसी, नन्दप्रसाद भट्ट, दयाराम सुवेदी, नरसिंह भण्डारी, यामलाल उपाध्याय, सुमन सुवेदी, भरत घिमिरे पनि सदस्यको रूपमा निर्वाचित भएका छन्। महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूमा ध्रुव केसी, निर्देश श्रेष्ठ र डिल्लीराज भण्डारी चयन भएका छन्।

जब जानकारीबुबालाई अल्जाइमर रोग लागेको थाहा पाएपछि बेथ हन्टरले उनका बाबुसँगका कुराकानीहरू रेकर्ड गर्न सकिन्छ कि भनेर सोधिन् ताकि पछि सुन्न सकियोस्। तर बुबाले त्यस्तो प्रस्ताव अस्वीकार गरे। हन्टरका अनुसार उनका पिता भावनात्मक विषयमा गहिरो कुरा गर्न रुचाउँदैनथे र मृत्युलाई लिएर पनि कुरा गर्दैनथे। उनी आफ्नो युद्धका कथाहरू लेख्नमा बढी ध्यान दिन्थे। सुरुमा स्वयंले लेख्थे र पछि अरूलाई टाइप गर्न दिन्थे।

वृद्ध व्यक्तिहरूका लागि आफ्नो विरासत छोड्ने इच्छा मृत्युपछि अझ महत्वपूर्ण हुन सक्छ भन्ने मान्यता छ, तर केही विद्वानहरूका अनुसार यो चाहना जीवनको सुरुबाट नै शुरु हुन सक्छ र त्यो सही पनि हो। मृत्युपछि भावी पुस्ताका लागि केही छोडिदिने मानवीय इच्छालाई बुझ्दा मानसिक स्वास्थ्यमा सुधार गर्ने नयाँ उपायहरू पनि पत्ता लगाउन सकिन्छ भन्ने विभिन्न अनुसन्धानहरूले देखाएका छन्। “धेरै मानिसहरूले यसबारे सोच्दैनन्,” अमेरिकाको ओहायोस्थित बउलिङ ग्रीन स्टेट विश्वविद्यालयकी सहप्राध्यापक हन्टर भन्छिन्। उनी क्यान्सर भएका मानिसहरूले विरासतको विषयमा कसरी सोच्ने बारेमा पनि अनुसन्धान गरिरहेकी छिन्।

विरासत विभिन्न रूपमा प्रकट हुन्छ र कहिलेकाहीं थाहा नपाई पनि विरासत छोडिन्छ। “तपाईंलाई थाहा होस् या नहोस्, सबैले कुनै न कुनै प्रकारको विरासत छोडिरहेका हुन्छन्,” हन्टर बताउँछिन्। विरासत केवल सम्पत्ति, घरजग्गा वा संगीत, लेखनजस्ता कलामा मात्र सीमित छैन। केही अनुसन्धानकर्ताहरूले विरासतलाई तीन आपसमा जोडिएका वर्गहरूमा विभाजन गरेका छन्: जैविक विरासत जसमा हाम्रो शरीर र आनुवंशिकता पर्दछ; भौतिक विरासत जसमा सम्पत्ति र वस्तुहरू समावेश हुन्छन्; र मूल्यमान्यताहरूको विरासत, जस्तै आस्था, संस्कृति र सामाजिक सम्पदा।

जैविक विरासतको स्पष्ट उदाहरण भनेको सन्तान जन्माएर आफ्नो वंश जारी राख्नु हो। तर आनुवंशिक वंश र विरासत दुई फरक कुरा हुन्। आनुवंशिक वंशले पूर्खाहरूबाट वंशानुगत श्रृङ्खलालाई जनाउँछ भने विरासतले मृत्युपछि पनि रहने प्रभाव दर्शाउँछ। जैविक विरासतमा शरीरका अंगहरू पनि समावेश हुन सक्छन्। अमेरिकामा लगभग १७ करोड मानिस अङ्गदानको लागि दर्ता भएका छन्, तर केवल करिब १,००० मध्ये तीनमा मात्र सफल अङ्गदान सम्भव हुन्छ। धेरैले सम्पूर्ण शरीर मेडिकल विज्ञानका लागि दान गर्न रुचाउँछन्, जसले विद्यार्थीलाई शिक्षा र नयाँ चिकित्सा विधि विकासमा सहयोग पुर्‍याउँछ। अमेरिकी सन् २०२१ मा २६,००० भन्दा बढी शरीर दानमा प्राप्त भएका थिए।

हालै बेल्जियममा शरीर दान गर्न दर्ता गराएका १०० भन्दा बढी व्यक्तिहरूको एक अध्ययनले देखायो कि मुख्य प्रेरणा विज्ञानमा योगदान दिनु नै थियो, जुन ५७ प्रतिशत थियो। अरूमा परोपकार र स्वास्थ्य सेवाप्रतिको कृतज्ञता रहेको थियो। १६ प्रतिशतले आफ्नो मृत्युलाई अर्थपूर्ण बनाउने उद्देश्यले यस्तो निर्णय गरेका थिए। यो विचार आनुवंशिक रोग भएका वा अस्वस्थ व्यक्तिहरूमा समेत लागू हुन्छ। अभियानकर्ता सुसन पोटर यसका उदाहरण हुन्। उनलाई क्यान्सर, मधुमेह र अर्थराइटिस लगायत विभिन्न दीर्घ रोग थिए। उनले युवा चिकित्सकहरूलाई सहयोग पुर्‍याउन आफ्नो शरीर अमेरिकाको “भिजिबल ह्युमन प्रोजेक्ट”लाई दान गरेकी थिइन्।

उनको मामला असाधारण थियो किनभने उनले आफ्नो शरीरलाई -९.४ डिग्री सेल्सियसमा सुरक्षित राख्न अनुमति दिइन् र त्यसपछि शरीरलाई २७,००० भागमा टुक्रा पारेर प्रत्येक भागको फोटो लिएर ३डी डिजिटल ‘भर्चुअल क्याडेभर’ विकास गरियो, जसले विद्यार्थीहरूलाई डिजिटल माध्यमबाट शरीर अध्ययन गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ। हन्टरको क्यान्सरबाट बचिरहेका महिलामा गरिएको अध्ययनले देखायो कि उनीहरूको आशा थियो कि आफ्नो विरासतले परिवारमा सकारात्मक व्यवहार र क्यान्सर परीक्षण गराउन प्रेरणा प्रदान गरोस्। “क्यान्सर निदानपछि मृत्युको भयमा पर्ने महिलाहरूका लागि छाप छोड्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ,” उनले बताइन्।

उनका अनुसार विरासतको महत्त्वले बिरामीहरूलाई क्लिनिकल परीक्षणमा सहभागी गराउन समेत मद्दत पुग्न सक्छ। मृत्यु नजिकका मानिसहरूका लागि विरासतको विषयले सान्त्वना दिन सक्छ। अन्तिम समयको हेरचाह गर्नेमध्ये कतिपय अस्पताल र सेवा केन्द्रले विरासतसम्बन्धी गतिविधिहरू जस्तै डायरी लेख्न, प्रियजनलाई कार्ड लेख्न, कला सम्बन्धी काम वा “इथिकल वील” तयार गर्न सहयोग गर्छन्। “इथिकल वील” कानुनी कागजात होइन तर मानिसहरूले आफ्ना विचार, मूल्य र सुझावहरू भविष्यका पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्न प्रयोग गर्ने दस्तावेज हो।

जीवनको अन्तिम अवस्थामा भएका वयस्क र बालबालिकामा गरिएको अनुसन्धानले यस प्रकारका क्रियाकलापहरूले डिप्रेसन र चिन्ता कम गर्ने र भावनात्मक पीडालाई सहज बनाउने सहयोग पुर्‍याउँछ। मूल्यमान्यताको विरासतमा परोपकार, सम्पत्ति हस्तान्तरण वा मूल्यवान वस्तुहरू छोड्नु भौतिक विरासतका रूप हुन्। परिवारका फोटो र डायरीहरू पनि भविष्यमा महत्वपूर्ण पारिवारिक कथाहरू हस्तान्तरण गर्ने माध्यमहरू हुन्। कुनै भवनमा आफ्नो नाम दान गर्नु पनि समाजमा स्थायी छाप छोड्न सक्ने विधि हो।

तर अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् कि मानिसलाई सबैभन्दा बढी छोड्न मन लाग्ने कुरा दयालुता र अरूलाई सहयोग गर्ने मूल्य र विश्वासहरू हुन्छन्। ३८ विभिन्न उमेर र स्वास्थ्य अवस्थाका महिलाहरूको एक अध्ययनले देखायो कि उनीहरू आफ्ना अनुभव र मूल्यहरू अगाडि ल्याउन चाहन्थे। ती मूल्यहरू उनीहरूले आफ्नो व्यवहार, धर्म वा अध्यात्मिकता मार्फत नैतिक उदाहरण प्रस्तुत गरेर वा आफ्ना कथा, परिवारको इतिहास वा जीवनका महत्वपूर्ण घटनाहरू लेखेर वा अडिओ रेकर्ड गरेर व्यक्त गर्ने प्रयास गर्दथे।

मूल्यहरूको विरासत छोड्नाले पनि फाइदा हुन्छ। अमेरिकाका केही अनुसन्धानकर्ताहरूले ६५ वर्ष वा सोभन्दा माथि उमेरका मानिससँग अन्तर्वार्ता गर्दै पत्ता लगाए कि यसले शान्ति महसुस गर्न, विगतलाई स्वीकार्न, महत्त्वपूर्ण कुराहरू व्यक्त गर्न र जीवनलाई जारी राख्न प्रेरणा दिन्छ। केहिले मूल्य विरासत छोड्ने प्रक्रियालाई ‘भौतिक’ भनेका थिए भने एक जना भन्छन्, “यो यात्राले तपाईंले पार गर्नुभएको चुनौती, जुझारूपना र जीवन दर्शन सम्झाउँछ।”

मृत्युको भयलाई सामना गर्दै मानिसहरूले विरासतको विषयमा सोच्दै हजारौं वर्ष बिताएका छन् तर यस अवधारणा सम्बन्धी अनुसन्धान जम्मा ७५ वर्षअघि मात्र सुरु भएको हो। १९५० मा जर्मन मनोविश्लेषक एरिक एरिक्सनले ‘जेनेरेटिभिटी’ शब्द प्रयोग गरे जसले व्यक्तिको भावी पुस्ताप्रति र अन्यको भलाइप्रति चासो जनाउँछ। यो उनको मनोसामाजिक विकास सिद्धान्तको आठ अवस्थामध्ये सातौं चरण हो र मध्यम उमेरका मानिसहरूको मुख्य जीवनकार्य मानिन्छ।

यदि कसैले ‘जेनेरेटिभिटी’ हासिल गर्न सकेन भने यसले जीवनको आगामी दिशा र स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। केही विद्वानहरूले यसको अवधि केवल मध्यम उमेरमा मात्र नभई जीवनभरि जारी रहनुपर्ने तर्क समेत गरेका छन्। मानिसहरूले विरासत छोड्न चाहने अर्को कारण मृत्युको भय पनि हो। “यो मानिसलाई सोच्न बाध्य पार्छ कि, म मरेर जाँदैछु भने जीवनको अर्थ के हो?” नर्थ क्यारोलाइनाको ड्यूक विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक किम्बली वेड-बेन्जोनी भन्छिन्।

“मृत्यु नै विरासतको प्रेरणाको मनोविज्ञानको केन्द्र हो। जब हामीलाई मृत्युको सम्झना हुन्छ, हामी सोच्दछौं मर्न चाहन्न, बाँच्न चाहन्छु।” उनी भन्छिन् कि विरासतको विषयमा सोच्दा मानिसहरूले ‘मृत्युसम्बन्धी चिन्ता’ बाट ‘मृत्युमाथि चिन्तन’ सम्मको स्तरमा जान सक्छन्। अन्य सिद्धान्तकारहरूका अनुसार मृत्युको भयसँग मानिसहरू आफ्नो जीवनलाई अर्थपूर्ण कथाको रूपमा देख्न चाहन्छन्। न्युजिल्यान्डको ओटागो विश्वविद्यालयका मनोविज्ञान प्राध्यापक जेसी बेरिङ भन्छन्, “विरासतको चाहना हामीले आफ्ना कथा साझा गर्ने आवश्यकताको हिस्सा हो।”

“हामी आफूलाई कथाको नायकको रूपमा प्रस्तुत गर्छौं र त्यो कथाले भविष्यका पुस्तालाई अन्तिम सन्देश वा शिक्षा प्रदान गर्छ।” उनले तर्क गर्छन् कि विरासतप्रतिको आकर्षणले अरूको विचारप्रति ध्यान दिने हाम्रो स्वभावलाई संकेत गर्छ। “मृत्युसँग सम्बन्धित चिन्ता सम्पूर्ण रूपमा हटाउन सकिँदैन।” मानिसहरू जीवनभर अरूसँगको सम्बन्ध आवश्यक हुन्छ, जुन स्वास्थ्य र खुसीको मुख्य स्रोत हो। त्यसैले विरासतलाई प्रेम प्राप्त गर्ने मानव आवश्यकताको एउटा “कृत्रिम विस्तार” पनि मान्न सकिन्छ।

आफ्नो ‘विरासतसम्बन्धी चाहना’ लेख्नुस्। अझै अनुसन्धान जारी छ, तर किन हामी मृत्युपछि आफूलाई सकारात्मक रूपमा सम्झिन चाहन्छौं भन्ने विषय रहस्यमय छ। “अन्ततः चेतनाका लागि मस्तिष्क आवश्यक छ, तर मृत्युपछि मस्तिष्क काम गर्दैन, त्यसैले हामीलाई आफ्नो प्रतिष्ठा र स्मरणको अनुभूति हुँदैन,” बेरिङ भन्छन्। “मृत्युपछि कसरी सम्झिन्छन् भन्ने कुरामा धेरै चिन्ता गर्दा वर्तमानमा खुशी र सराहना गुम्न सक्छ। यसले भविष्यको निर्णयमा द्विविधा ल्याउन सक्छ, किनकि कसरी सम्झिन्छन् भन्ने डरले आचार विचारमा हिचकिचाहट बनाउन सक्छ।”

ड्यूक विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक वेड-बेन्जोनी भन्छिन्, “तपाईंले आफ्नो विरासतलाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न सक्नुहुन्न किनकि त्यसलाई कसले कसरी बुझ्छ भन्ने कुरा अरूको हातमा हुन्छ।” तर विरासतको सोचले सकारात्मक प्रभाव पार्छ, चाहे त्यो आफन्तहरूका लागि होस् वा आफूका लागि। वेड-बेन्जोनी र उनका सहकर्मीहरूले सुझाउँछन् कि मानिसहरूले सकेसम्म छिटो आफ्नो विरासतसम्बन्धी चाहनाहरू बारे सोच्न र लेख्नुपर्छ। “जब मानिसहरूले आफ्नो विरासतबारे सोच्दछन्, उनीहरू भविष्यका पुस्ताको लागि लाभदायक निर्णय गर्ने सम्भावना बढाउँछन्,” उनी भन्छिन्।

यसले मानिसहरूलाई आफ्नो जीवनभर छोड्न चाहेको विरासत अनुरूप निर्णय गर्न सजिलो बनाउँछ। यसले परोपकारको भावना जगाउँछ, जस्तै वातावरणीय अभियान, सम्पत्ति दान वा चिकित्सा अनुसन्धानमा सहयोग। उद्योगीहरूलाई पनि नाफा मात्रै होइन, सामाजिक योगदानका अवसरहरूको सोच राख्न प्रोत्साहित गरिन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूको अनुसार यसले दुई तहमा फाइदा पुर्‍याउँछ; जीवित हुँदा जीवनलाई अर्थ दिन्छ र मृत्युपछि “प्रतीकात्मक अमरता” अर्थात् शारीरिक उपस्थिति नहुँदा पनि भविष्यमा कुनै रूपमै कायम रहने भावना दिन्छ।